Page loading... Please wait.
7|3|57 - सन्लिटोर्जेः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
7|3|57
SK 2331
सन्लिटोर्जेः   🔊
सूत्रच्छेदः
सन्लिटोः (सप्तमीद्विवचनम्) , जेः (षष्ठ्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
सनि लिटि च प्रत्यये जेः अङ्गस्य यो ऽभ्यासः तस्मादुत्तरस्य कवर्गाऽदेशो भवति। जिगीषति। जिगाय। सन्लिटोः इति किम्? जेजीयते। जिनातेः सम्प्रसारणे कृते यद्यपि जिर्भवति, तथापि लाक्षणिकत्वात् तस्य ग्रहणं न भवति, जिज्यतुः, जिज्युः इत्येव भवति।
`जिगीषति जिगाय` इति। `आदेः परस्य` 1|1|53 इति परस्यादेर्जकारस्य कुत्वम्, `ज्या वयोहानौ` (धातुपाठः-1499) इत्यसय लिट्। ग्रहिज्यादिसूत्रेण 6|1|16 सम्प्रसारणे कृते परपूर्वत्वे च जिरत्येष रपविशेषो भवति। अतस्तस्यापि कुत्वं प्राप्नोति, जिग्रहणेन ग्रहणात्। न च शक्यते वक्तुम्, `हलः` 6|4|2 इति दीर्घत्वे कृते जिग्रहणेन ग्रहणं न भविष्यति, एकदेशविकृतस्यानन्यत्वात्; (व्या।प।16) अन्यथा हि जिगीषतीत्यत्रापि `अज्झनगमां सनि` 6|4|16 इति दीर्घत्वे कृते जिग्रहणेन ग्रहणं न भविष्यति। अथ वा--प्रागेव दीर्घात्? परत्वात्? कुत्वेन भवितव्यमिति यश्चोदयेत्, तं प्रत्याह--`जिनातेः` इत्यादि। लक्षणप्रतिपदोक्तपरिभाषया (व्या।प।3) `जि जये` (धातुपाठः-561) इति यः पठते, तस्यैवेदं प्रतिपदोक्तस्य ग्रहणम्, न जिनातेः। सम्प्रसारणे कृते यज्जीरूपं सम्पदयते, तस्य लाक्षणिकत्वात्। `जिज्यतुः, जिज्युः` इति। `लिट्, अतुस्, उस्, `एरनेकाचोऽसंयोगपूर्वस्य` 6|4|82 इति यणादेशः॥
ठ्ज्या वयोहानौऽ---इत्यस्य किति ग्रहिज्यादिसूत्रेण सम्प्रसारणे कृते पूर्वत्वे च जिरूपस्य भावाद् ठ्हलःऽ इति दीर्घत्वं बाधित्वा कुत्वं प्राप्नोति, कृतेऽपि वा दीर्घत्वे एकदेशविकृतस्यानन्यत्वात्कुत्वप्रसङ्गः, यथा---जिगीषतीत्यत्र, इत्यत आह---जिनातेरित्यादि । ठेरनेकाचःऽ इति यण देशः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
जयतेः सन्लिण्निमित्तो योऽभ्यासस्ततः परस्य कुत्वं स्यात् । जिगाय । जिग्यतुः । जिग्युः । जिगयिथ । जिगेथ । जिगाय । जिगय । जिग्यिव । जिग्यिम । जेता । जीयात् । अजैषीत् । 562 जीव प्राणधारणे । जिजीव । 563 पीव 564 मीव 565 तीव 566 णीव स्थौल्ये । पिपीव । मिमीव । तितीव । निनीव । 567 क्षिवु 568 क्षेवु निरसने 569 उर्वी 570 तुर्वी 571 थुर्वी 572 दुर्वी 573 धुर्वी हिंसार्थाः । ऊर्वांचकार । उपधायां च (कौमुदी-2265) इति दीर्घः । तुतूर्व । 574 गुर्वी उद्यमने । गूर्वति । जुगूर्व । 575 मुर्वी बन्धने 576 पुर्व 577 पर्व 578 मर्व पूरणे 579 चर्व अदने 580 भर्व हिंसायाम् 581 कर्व 582 खर्व 583 गर्व दर्पे 584 अर्व 585 शर्व 586 षर्व हिंसायाम् । आनर्व । शर्वति । सर्वति । 587 इवि व्याप्तौ । इन्वति । इन्वांचकार । 588 पिवि 589 मिवि 590 णिवि सेचने । तृतीयो मूर्धन्योष्मादिरित्येके । सेवन इति तरङ्गिण्याम् । पिन्वति । पिपिन्व । 591 हिवि 592 दिवि 593 धिवि 594 जिवि प्राणनार्थाः । हिन्वति । दिन्वति ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सन्लिटोर्जेः - सँल्लिटोर्जेः । शंल्लिण्निमित्त इति । यदि तु सनि लिटि च परे योऽभ्यास इति प्राचो व्याख्यानमाद्रियेत तदायेन नाव्यवधान॑ न्यायेन प्रकृतिव्यवधानं सोठव्यमेव, परं तु यङ्लुगन्तात्सनि जेजयिषतीत्यत्र कुत्वं स्यात्, न च तन्माधवग्रन्थसंमतमिति भावः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
सँल्लिटोर्जेः जिग्रहणे ज्यः प्रतिषेधः जिग्रहणे ज्यः प्रतिषेधो वक्तव्यः जिज्यतुः जिज्युरिति ।। स तर्हि प्रतिषेधो वक्तव्यः ? ।। न वक्तव्यः लक्षणप्रतिपदोक्तयोः प्रतिपदोक्तस्यैवे(3)त्येवमेतस्य न भविष्यति ।। सा तर्ह्येषा परिभाषा कर्तव्या ? ।। अवश्यं कर्तव्या, अध्याप्य गत इत्येवमर्थम् ।।