Page loading... Please wait.
8|3|27 - नपरे नः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
8|3|27
SK 129
नपरे नः   🔊
सूत्रच्छेदः
नपरे (सप्तम्येकवचनम्) , नः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
मः  8|3|23 (षष्ठ्येकवचनम्) , वा  8|3|26 (अव्ययम्) , हे    8|3|26 (सप्तम्येकवचनम्)
अधिकारः
पदस्य  8|1|16 पूर्वत्रासिद्धम्  8|2|1 संहितायाम्  8|2|108
सम्पूर्णसूत्रम्
पदस्य मस्य नपरे हे नः
सूत्रार्थः
पदान्तमकारस्य नपरे हकारे परे विकल्पेन नकारादेशः भवति ।
"पदान्त म् + ह्न्" अस्याम् स्थितौ पदान्तमकारस्य विकल्पेन नकारादेशः भवति इत्यर्थः । विकल्पाभावे मोऽनुस्वारः 8|3|23 इत्यनेन मकारस्य अनुस्वारादेशः भवति ।
यथा - किम् ह्नुते → किन्ह्नुते, किं ह्नुते ।

ज्ञातव्यम् - अस्मिन् सूत्रे "नपरः" एतत् हकारस्य विशेषणम् अस्ति । नकारः यस्मात् परः, सः नपरः - इत्यर्थः । अतः अनेन सूत्रेण सः एव हकारः गृह्यते, यस्मात् परः नकारः अस्ति । इत्युक्ते, "ह्न्" इत्यस्य हकारस्यैव ग्रहणम् अनेन भवति ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
नकारपरे हे परतः मकारस्य वा नकारादेशः भवति। किन् ह्नुते, किं ह्नुते। कथन् ह्नुते, कथं ह्नुते।
नः परो यस्मादिति बहुव्रीहिः। परग्रहणं नकारपरे यथा स्यादित्येवमर्थम्, अन्यथा हि `ने नः` इत्युच्य माने नकार एव केवले परतो विज्ञायेत, न इति निमित्तान्तरोपादनाद्? हे इत्यस्य निवृत्तिः? नैतदस्ति; एवं हि वचनमिदमनर्थकं स्यात्। कृते ह्रनुत्त्वारे नकारे परतः `अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः` 8|4|58 इत्यनेन नकारः सिध्यति? सत्यम्; विकल्पार्थमेतत्। अत्र हि यदानेन नकारो न क्रियते, तदा वचनसामथ्र्यात्? परसवर्णो न भवतीति विकल्पः सिध्यति। तस्मात्? परग्रहण कर्त्व्यम्--नपरे हकारे यथा स्यात्, केवले मा भूदिति। `किन्? ह्नुते` इति। `ह्नुङ्? अपनयने`; (धातुपाठः-1082), अदादित्वाच्छपो लुक्। इह केचिच्चोदयन्ति--न इति प्रतिषेधः कस्मान्न विज्ञायत इति? एतच्चायुक्तम्; सविसर्गस्य पाठात्? प्रतिषेधवाचिनश्च नकारस्य विसर्गानुपपत्तेः। अथाप्यविसर्गः पठते? एवमप्ययुक्ता प्रतिषेधाशङ्का; प्राप्त्यभावात्॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
नपरे हकारे मस्य नः स्याद्वा । किन्ह्नुते । किंह्नुते ॥
नपरे नः - नपरे नः । "हे" इति "वे॑-तिम" इति चानुवर्तते । नः परो यस्मादिति विग्रहः । तदाह — नपरे इति । किन्ह्नुते इति । "ह्नुङ्-अपनयने" मस्य नत्वे रूपम् । तदभावे मोऽनुस्वारः ।
नपरे नः - नपरे । अयमपि बहुव्रीहिरेव ।हे॑ इति त्वनुवर्तते, तदाह — नपरे हकारे इति ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
नपरे हकारे मस्य नो वा। किन् ह्नुते, किं ह्नुते॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.