Page loading... Please wait.
4|1|170 - द्व्यञ्मगधकलिङ्गसूरमसादण्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|1|170
SK 1188
द्व्यञ्मगधकलिङ्गसूरमसादण्   🔊
सूत्रच्छेदः
द्‍व्यच्-मगध-कलिङ्ग-सूरमसात् (पञ्चम्येकवचनम्) , अण् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
अपत्यम्  4|1|92 (प्रथमैकवचनम्) , तस्य  4|1|92 (षष्ठ्येकवचनम्) , क्षत्रियात्  4|1|168 (पञ्चम्येकवचनम्) , जनपदशब्दात्  4|1|168 (पञ्चम्येकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
तस्य अपत्यम् (इति) क्षत्रियात् जनपदशब्दात् द्व्यच्-मगध-कलिङ्ग-सूरमसात् अण्
सूत्रार्थः
"मगध" , "कलिङ्ग" तथा "सूरमस" एते क्षत्रियवाचिनः शब्दाः, तथा येषु द्वौ स्वरौ स्तः ते क्षत्रियवाचिनः शब्दाः यदि जनपदस्य नामरूपेण अपि प्रयुज्यन्ते, तर्हि तेभ्यः "तस्य अपत्यम्" अस्मिन् अर्थे अण्-प्रत्ययः भवति ।
Additional description will be added soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
जनपदशब्दात् क्षत्रियाभिधायिनो द्व्यचः, मगध कलिङ्ग सूरमस इति एतेभ्यश्च अपत्ये अण् प्रत्ययो भवति। अञो ऽपवादः। आङ्गः। वाङ्गः। अपुण्ड्रः सौह्मः। मगधः। कालिङ्गः। सौरमसः। तस्य राजनि इत्येव, आङ्गो राजा।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
अञोऽपवादः । द्व्यच् । आङ्गः । वाङ्गः । सौह्मः । मागधः । कालिङ्गः । सौरमसः । तस्य राजन्यप्येवम् ॥
द्व्यञ्मगधकलिङ्गसूरमसादण् - द्व्यञ्मगध । अञोऽपवाद इति । जनपदशब्दादिति विहितस्याऽञोऽपवाद इत्यर्थः । द्व्यजिति । "उदाह्यियते" इति शेषः । अङ्ग, वङ्ग, सुहृ-इत्येते द्व्यचो देशक्षत्रियवाचिनः । अङ्गस्यापत्यमिति विग्रहः । तस्य राजन्यप्येवमिति । अङ्गादिदेशस्य राजेति विग्रहः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
द्व्यञ्ञ्मगधकलिङ्गसूरमसादण् (1416) (अणोऽधिकरणम्) (5328 विप्रतिषेधवार्तिकम्।। 1 ।।) - अणो ञ्ञ्यङ्ण्येञ्ञो विप्रतिषेधेन - (भाष्यम्) अणो ञ्ञ्यङ्-ण्य ‐ इञ्ञ् ‐ इत्येते भवन्ति विप्रतिषेधेन। अणोऽवकाशः ‐ आङ्गः, वाङ्गः। ञ्ञ्यङोऽवकाशः ‐ आम्बष्ठ्यः, सौवीर्यः। इहोभयं प्राप्नोति ‐ दार्व्यः।। ण्यस्यावकाशः ‐ निचक ‐ नैचक्यः। अणः स एव। इहोभयं प्राप्नोति ‐ नीप ‐ नैप्यः।। इञ्ञोऽवकाशः ‐ आजमीढिः, आजक्रन्दिः। अणः स एव। इहोभयं प्राप्नोति ‐ बुध ‐ बौधिः। ञ्ञ्यङ्ण्येञ्ञो भवन्ति विप्रतिषेधेन।। (5329 विप्रतिषेधे द्वितीयवार्तिकम्।। 2 ।।) - ञ्ञ्यङः कुरुनादिभ्यो ण्यः - (भाष्यम्) ञ्ञ्यङः कुरुनादिभ्यो ण्यो भवति विप्रतिषेधेन। ञ्ञ्यङोऽवकाशः ‐ आवन्त्यः, कौन्त्यः। ण्यस्य स एव। नैशो नाम जनपदस्तस्मादुभयं प्राप्नोति। ण्यो भवति विप्रतिषेधेन ‐ नैश्यः।।