Page loading... Please wait.
6|4|86 - छन्दस्युभयथा
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|4|86
SK 3548
छन्दस्युभयथा   🔊
सूत्रच्छेदः
छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्) , उभयथा (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
अचि  6|4|77 (सप्तम्येकवचनम्) , यण्  6|4|81 (प्रथमैकवचनम्) , सुपि  6|4|83 (सप्तम्येकवचनम्) , भू-सुधियोः  6|4|85 (षष्ठीद्विवचनम्) , न  6|4|85 (अव्ययम्)
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 असिद्धवदत्राभात्  6|4|22
सम्पूर्णसूत्रम्
छन्दसि भूसुधियोः अङ्गस्य सुपि अचि यण् , न - उभयथा |
सूत्रार्थः
वेदेषु - भूशब्दस्य तथा सुधी-शब्दस्य अजादि-सुप्-प्रत्यये परे यणादेशः कृतः अपि दृश्यते, न कृतः अपि दृश्यते ।
भूशब्दस्य तथा सुधीशब्दस्य अजादि सुप्-प्रत्यये परे ओः सुपि 6|4|83 इत्यनेन प्राप्तः यणादेशः न भूसुधियोः 6|4|85 इत्यनेन निषिध्यते । परन्तु वेदेषु एतयोः शब्दयोः यणादेशं कृत्वा / यणादेशं विना - उभयथा रूपाणि दृश्यन्ते । यथा

1. "चित्रं विभ्वं विशेविशे" - ऋग्वेदः (4.7.1) - अत्र "विभू" शब्दस्य द्वितीयैकवचनस्य रूपम् कर्तुम् यणादेशः कृतः दृश्यते ।
2. "चित्रं विभुवं विशेविशे" - तैत्तिरीयसंहिता (1.5.5) - अत्र "विभू" शब्दस्य द्वितीयैकवचनस्य रूपम् कर्तुम् यणादेशं निषिध्य उवङ्-आदेशः कृतः दृश्यते ।
3. "यदी वाजाय सुध्यो वहन्ति" - ऋग्वेदः (4.21.8) - अत्र "सुधी" शब्दस्य प्रथमाबहुवचनस्य रूपम् कर्तुम् यणादेशः कृतः दृश्यते ।
One-line meaning in English
In वेदाः, the words भू and सुधी might or might not undergo a यणादेश when followed by an अजादि सुप् प्रत्यय.
काशिकावृत्तिः
छन्दसि विषये भू सुधि इत्येतयोः उभयथा दृश्यते। वनेषु चित्र विभ्वम् विशे। विभुवं विशे। सुध्यो हव्यमग्ने। सुधियो हव्यमग्ने।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
भूसुधियोर्यण् स्यादियङुवङौ च । वनेषु चित्रं विभ्य (वने(स्ल)षु चि॒त्रं वि॒भ्य॑) । विभुवं वा । सुध्यो3 नव्य मग्ने (सु॒ध्यो॒3॒॑ नव्य॑ मग्ने) । सुधियो वा ॥ ।तन्वादीनां छन्दसि बहुलम् (वार्तिकम्) ॥ तन्वं पुषेम (त॒न्वं॑ पुषेम) । तनुवं वा । त्रम्बकम् (त्र॑म्बकम्) । त्रियम्बकम् ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.