Page loading... Please wait.
6|3|65 - इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|3|65
SK 1006
इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु  
सूत्रच्छेदः
इष्टका-इषिका-मालानाम् (षष्ठीबहुवचनम्) , चिततूलभारिषु (सप्तमीबहुवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
उत्तरपदे  6|3|1
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
इष्टकेषीकामालानां चित तूल भारिनित्येतेषु उत्तरपदेषु यथासङ्ख्यं ह्रस्वो भवति। इष्टकचितम्। इषीकतूलम्। मालभारिणी कन्या। इष्तकादिभ्यस् तदन्तस्य अपि ग्रहणं भवति। पक्वेष्टकचितम्। मुञ्जेषीकतूलम्। उत्पलमालभारिणी कन्या।
`इष्टकचितम्` इति। `कर्तृकरणे` 2|1|31 इत्यादिना समासः। `इषीकतूलम्` इति। षष्ठीसमासः। `मालभारिणी` इति। मालां भर्त्तुं शीलमस्या इति ताच्छील्ये णिनिः 3|2|78 , `उपपदमतिङ्` 2|2|19 इति समासः। `इष्टकादिभिस्तदन्तस्यापि ग्रहणं भवति` इति। बहुलग्रहणानुवृत्तेरित्यभिप्रायः॥
इष्टकचितमिति । कर्तृकरणे कृता बहुलम् इति समासः । इषीकतूलमिति । षष्ठीसमासः । मालाम्बिभर्तीते मालभारिणी, सुप्यजातौ इति णिनिः । प्रायेण तु हरतिमधीयते, प्रयोगस्तु बिभर्तेः, गाल्लिका मालभारिण्य इति । इष्टकादिभिस्तदन्तस्यापि ग्रहणं भवतीति । यथा तु भवति, तथा अलुक्प्रकरण एवोक्तम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
इष्टकादीनां तदन्तानां च पूर्वपदानां चितादिषु क्रमादुत्तरपदेषु ह्रस्वः स्यात् । इष्टकचितम् । पक्वेष्टकचितम् । इषीकतूलम् । मुञ्जेषीकतूलम् । मालभारि । उत्पलमालभारि ॥
इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु - इष्टकेषीका । उत्तरपदे इत्यधिकृतम् । तल्लब्धं पूर्वपदमिष्टकादिभिर्विशेष्यते । तदन्तविधिः । व्यपदेशिवद्भावात्तेषामपि ग्रहणम् । उत्तरपदाधिकारस्यापि पदाधिकाराभ्युपगमात्पदाङ्गधिकारे तस्य तदन्तस्य चे॑ति वचनेन वा तेषां ग्रहणम् । "इको ह्यस्वः" इत्यतो ह्यस्व इत्यनुवर्तते । तदाह — इष्टकादीनां तदन्तानां चेति । इष्टकचितमिति । इष्टकादिभिश्चितमिति विग्रहः ।कर्तृकरणे कृते॑ति समासः । तदन्तविधेः प्रयोजनमाह — पक्वेष्टकचितमिति । इषीकातूलमिति । इषीकायास्तूलमिति विग्रहः । तूलमग्रं । शष्पमित्यन्ये । मुञ्जेषीततूलमिति । मुञ्जेषीकायास्तूलमिति विग्रहः । मालभारीति । "सुप्यजातौ" इति णिनिः । [सूत्रे]हारिष्विति पाठान्तरम् ।
इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु - इष्टकचितमिति ।कर्तृकरणे कृते॑ति तृतीयासमासः । पक्वेष्टकचितमिति । पदाधिकारात्तदन्तविधिः प्रवर्तत इति भावः । मालभारीति ।मालां बिभर्ती॑त्यर्थः ।सुप्यजातौ॑ इति णिनिः ।हारिषु॑इति पाठान्तरम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.