Page loading... Please wait.
5|3|89 - कुत्वा डुपच्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|3|89
SK 2044
कुत्वा डुपच्   🔊
सूत्रच्छेदः
कुत्वा (पञ्चम्येकवचनम्) , डुपच् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
ह्रस्वे  5|3|86 (सप्तम्येकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्रागिवात्कः  5|3|70 वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
ह्रस्वे कुत्वाः डुपच्
सूत्रार्थः
"ह्रस्व" इत्यस्य विशेष्यरूपेण विहितात् "कुतू" शब्दात् स्वार्थे "डुपच्" प्रत्ययः भवति ।
"ह्रस्व" (यत् दीर्घः नास्ति तत्, short) इत्यस्य विशेष्यरूपेण विहितं यत् प्रातिपदिकम्, तस्मात् ह्रस्वे 5|3|86 इत्यनेन औत्सर्गिकरूपेण क-प्रत्यये प्राप्ते "कुतू" अस्य विषये अपवादरूपेण "डुपच्" प्रत्ययः भवति ।

ह्रस्वा कुतू (oil bag / oil bottle) इत्येव
= कुतू + डुपच्
कुतू + उप [डकारचकारयोः इत्संज्ञा, लोपः]
→ कुत् + उप [डित्त्वात् टेः 6|4|143 इति टिलोपः]
→ कुतुप ।

A small-sized oil container / bottle is called कुतुपः । अयम् शब्दः पुँल्लिङ्गे प्रयुज्यते ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
ह्रस्वे इत्येव। कुतूशब्दाद् ह्रस्वत्वे द्योत्ये दुपच्प्रत्ययो भवति। कस्य अपवादः। ह्रस्वा कुटूः कुतुपम्। चर्मम् अयं स्नेहभाजनम् उच्यते। कुतूः इत्यावपनस्याख्या।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
ह्रस्वा कुतूः कुतुपः । कुतूः कृत्तेः स्नेहपात्रं ह्रस्वा सा कुतुपः पुमान् ॥
कुत्वा डुपच् - कुत्वा डुपच् । कुतुप इति । कुतूशब्दात् डुपचि ङित्त्वाट्टिलोपः । तत्रापि कुटीरादिवत्स्तीर्तवमपहाय पुंस्त्वमेव । तत्राऽमरकोशषमपि प्रमाणयति — कुतूः कृत्तिस्नेहेति ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.