Page loading... Please wait.
5|1|112 - समापनात्‌ सपूर्वपदात्‌
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|1|112
SK 1775
समापनात्‌ सपूर्वपदात्‌   🔊
सूत्रच्छेदः
समापनात् (पञ्चम्येकवचनम्) , सपूर्वपदात् (पञ्चम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
अस्य  5|1|104 (षष्ठ्येकवचनम्) , तत्  5|1|104 (प्रथमैकवचनम्) , प्रयोजनम्  5|1|109 (प्रथमैकवचनम्) , छः  5|1|111 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वतेष्ठञ्  5|1|18 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तद् अस्य प्रयोजनम्" (इति) समापनात् सपूर्वपदात् छः
सूत्रार्थः
"अस्य प्रयोजनम्" अस्मिन् अर्थे समस्तपदस्य उत्तरपदम् "समापन" इति अस्ति चेत् तस्मात् शब्दात् छ-प्रत्ययः भवति ।
प्रयोजनम् इत्युक्ते उद्देशः / कारणम् / फलम् (goal / purpose) । प्रथमासमर्थात् उद्देशवाचीशब्दात् "अस्य" इत्यस्मिन् अर्थे प्रयोजनम् 5|1|109 इत्यनेन औत्सर्गिकरूपेण ठञ्-प्रत्ययः भवति । परन्तु यस्य शब्दस्य उत्तरपदम् "समापन" (= समाप्तिः
/ अन्तः / completion / conclusion) इति वर्तते तस्मात् शब्दात् एतम् औत्सर्गिकप्रत्ययं बाधित्वा छ-प्रत्ययः विधीयते । यथा -

1. छन्दःसमापनम् प्रयोजनम् अस्य सः छन्दःसमापनीयः वर्गः ।
2. व्याकरणसमापनम् प्रयोजनम् अस्य सः व्याकरणसमापनीयः पाठः ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
समापनशब्दात् सपूर्वपदात् विद्यमानपूर्वपदाच् छः प्रत्ययो भवति तदस्य प्रयोजनम् इत्येतस्मिन् विषये। ठञो ऽपवादः। छन्दःसमापनं प्रयोजनमस्य छन्दःसमापनीयम्। व्याकरणसमापनीयम्। पदग्रहणं बहुच्पूर्वनिरासार्थम्।
अथ पदग्रहणं किमर्थम्, सपूर्वादित्येवोच्येत? इत्यत आह--`पदग्रहणम्` इत्यादि। असति हि पदग्रहणे, ईषदसमाप्तं समापनं बहुसमापनं तत्? प्रयोजनमस्येति तत्रापि प्राप्नोति; भवति ह्रयं समापनशब्दः सपूर्वः। पदग्रहणे तु सति न भवति; बहुचप्रत्ययस्यापदत्वात्॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
व्याकरणसमापनं प्रयोजनमस्य व्याकरणसमापनीयम् ॥
समापनात् सपूर्वपदात् - समापनात्सपूर्वपदात् । सपूर्वपदात्समापनशब्दादस्य प्रयोजनमित्यर्थे छः स्यादित्यर्थः । व्याकरणसमापनीय इति । "मङ्गलाचार" इति शेषः ।
समापनात् सपूर्वपदात् - सपूर्वपदादिति । विद्यमानपूर्वपदादित्यर्थः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.