Page loading... Please wait.
4|4|95 - हृदयस्य प्रियः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|95
SK 1647
हृदयस्य प्रियः   🔊
सूत्रच्छेदः
हृदयस्य (षष्ठ्येकवचनम्) , प्रियः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
संज्ञायाम्  4|4|89 (सप्तम्येकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्घिताद्यत्  4|4|75 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"हृदयस्य प्रियः" (इति) संज्ञायाम् समर्थानाम् प्रथमात् परः यत् प्रत्ययः
सूत्रार्थः
षष्ठीसमर्थात् "हृदय" शब्दात् "प्रियः" अस्मिन् अर्थे संज्ञायां विषये यत्-प्रत्ययः भवति ।
षष्ठीसमर्थात् "हृदय"शब्दात् "प्रियः" अस्मिन् अर्थे यत्-प्रत्ययः विधीयते ।
हृदयस्य प्रियः
= हृदय + यत्
→ हृद् + य [हृदयस्य हृल्लेखयदण्लासेषु 6|3|50 इत्यनेन भसंज्ञकस्य "हृदय"शब्दस्य यत्-प्रत्यये परे हृद्-आदेशः]
→ हृद्य

अत्र "संज्ञायाम्" इति अनुवर्तते, अतः "हृदस्य प्रियः हृद्यः देशः / हृदस्य प्रियम् हृद्यम् वनम्" एतेषु एव अर्थेषु "हृद्य" शब्दः प्रयुज्यते, न हि "हृदस्य प्रियः पुत्रः / हृद्स्य प्रियः हृद्यः सखा" एतेषु अर्थेषु ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
निर्देशादेव समर्थविभक्तिः। हृदयशब्दात् षष्ठीसमर्थात् प्रियः इत्येतस्मिन्नर्थे यत् प्रत्ययो भवति। हृदयस्य प्रियः हृद्यः देशः। हृद्यं वनम्। संज्ञाधिकारादभिधेयनियमः। इह न भवति, हृदयस्य प्रियः पुत्रः इति।
`ह्मद्यः` इति। `ह्मदयस्य ह्मल्लेख` 6|3|49 इत्यादिना ह्मद्भावः॥
हृदयम् उ अन्तः करणम्, प्रियम् उ प्रीतिकरम् । हृद्यमिति । ठ्हृदयस्य हृल्लेखयदण्लासेषुऽ इति हृदादेशः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
हृद्यो देशः । हृदस्य हृल्लेख-(कौमुदी-988) इति हृदादेशः ॥
हृदयस्य प्रियः - ह्मदयस्य प्रियः । षष्ठन्ताद्धृदयशब्दात्प्रिय इत्यर्थे यत्स्यादित्यर्थः ।
हृदयस्य प्रियः - ह्मदयस्य । प्रीणतीति प्रियः ।इगुपधे॑ति कः । कृद्योगात्कर्मणि षष्ठी, अलौकिके तद्धित प्रकृतिभागे तु वचनसामथ्र्यादेव । एवमन्यत्रापि बोध्यम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.