Page loading... Please wait.
4|4|13 - वस्नक्रयविक्रयाट्ठन्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|13
SK 1563
वस्नक्रयविक्रयाट्ठन्   🔊
सूत्रच्छेदः
वस्न-क्रय-विक्रयात् (पञ्चम्येकवचनम्) , ठन् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
तेन  4|4|2 (तृतीयैकवचनम्) , जीवति  4|4|12 (क्रियापदम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वहतेष्ठक्  4|4|1 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तेन जीवति" इति वस्नक्रयविक्रयात् ठन्
सूत्रार्थः
वस्न, क्रय, विक्रय - एतेभ्यः शब्देभ्यः तृतीयासमर्थेभ्यः "जीवति" अस्मिन् अर्थे ठन्-प्रत्ययः भवति ।
वस्नम् (मूल्यम्), क्रयः, विक्रयः, क्रयविक्रयः - एतैः साहाय्येन यः जीवति, तस्य निर्देशं कर्तुम् एतेभ्यः शब्देभ्यः ठन्-प्रत्ययः भवति -

1. वस्नेन जीवति सः वस्निकः ।
2. क्रयेण जीवति सः क्रयिकः ।
3. विक्रयेण जीवति सः विक्रयिकः ।
4. क्रयविक्रयेण जीवति सः क्रयविक्रयिकः ।

प्रक्रियायाः उदाहरणम् -
वस्न + ठक्
→ वस्न + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति इक्-आदेशः]
→ वस्न् + इक [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ वस्निक

ज्ञातव्यम् - अस्मिन् सूत्रे "क्रयविक्रय" अयम् निर्देशः क्रय, विक्रय तथा क्रयविक्रय - त्रयाणाम् अपि ग्रहणं करोति । अतएव कौमुद्याम् काशिकायाम् च उच्यते - क्रयविक्रयग्रहणं सङ्घातविगृहीतार्थम्।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
वस्नक्रयविक्रयशब्दाभ्यां तृतीयासमर्थाभ्यां ठन् प्रत्ययो भवति जीवति इत्येतस्मिन् विषये। ठको ऽपवादः। वस्नेन जीवति वस्निकः। क्रयविक्रयग्रहणं सङ्घातविगृहीतार्थम्। क्रयविक्रयीकः। क्रयिकः। विक्रयिकः।
`क्रयविक्रयग्रहणं सङ्घातविगृहीतार्थम्` इति। इह तन्त्रेण क्रयविक्रयशब्दावुच्चारितौ;तत्रैकस्य सङ्घातार्थं ग्रहणम्, अपरस्य तु विगृहीतार्थं वेदितव्यम्॥
वसेर्वस्नमुमूल्यम् । क्रियविक्रयग्रहणं सङ्घातविगृहीतार्थमिति । उक्तोऽत्र हेतुः । क्रयविक्रयेणेति समाहारद्वन्द्वः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
वस्नेन मुल्येन जीवति वस्निकः । क्रयविक्रयग्रहणं संघातविगृहीतार्थम् । क्रयविक्रयिकः । क्रयिकः । विक्रयिकः ॥
वस्नक्रयविक्रयाट्ठन् - वस्नक्रयविक्रयाट्ठन् । जीवतीत्यर्थे तृतीयान्तेभ्यो वस्नादिभ्यष्ठन् स्यादित्यर्थः । सङ्घातविगृहीतार्थमिति । व्याख्यानादिति भावः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.