Page loading... Please wait.
3|2|79 - कर्तर्युपमाने
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|79
SK 2989
कर्तर्युपमाने   🔊
सूत्रच्छेदः
कर्तरि (सप्तम्येकवचनम्) , उपमाने (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
कर्तृवाचिनि उपमाने उपपदे धातोः णिनिप्रत्ययो भवति। उपपदकर्ता प्रत्ययार्थस्य कर्तुरुपमानम्। उष्ट्र इव क्रोशति उष्ट्रक्रोशी। ध्वाङ्क्षरावी। अताच्छील्यार्थ आरम्भः, जात्यर्थो वा। कर्तरि इति किम्? अपूपानिव भक्षयति माषान्। उपमने इति किम्? उष्ट्रः क्रोशति।
धातोः कत्र्तरि प्रत्ययविधानात् तस्यैवोपपदकत्र्तोपमानं विज्ञायत इत्याह-- `उपपदकत्र्ता`इत्यादि। उपपदवाच्यः कत्र्रा = उपपदकत्र्ता, शाकपार्थिवादित्वन्मध्यमपदलोपी समासः। `उष्ट्रक्रोशी` इति। `क्रुश आह्वाने रोदने च`च(धातुपाठः-856)। `ध्वाङक्षरावी` इति।`रु शब्दे` (धातुपाठः-1034)। अताच्छील्यार्थ आरम्भजात्यर्थो वेति; ताच्छील्येऽजातौ च पूर्वेणैव सिद्धत्वात्।`भक्षयति` इति। `भक्ष अदने` (धातुपाठः-1557) चौरादिकः॥
कर्तर्युपमाने॥ उपमानस्योपेमेयापेक्षत्वात् कर्तरि च प्रत्ययविधानातस्यैवोपपदकर्तोपमानं विज्ञायेत इत्याह---उपपदकर्तेति। उष्ट्रक्रोशीति। इवशब्दो गतार्थत्वाद्वृतौ नैव प्रयुज्यते। समास उपमानानां शस्त्रीश्यामादिके यथा॥
सिद्धान्तकौमुदी
णिनिः स्यात् । उपदार्थः कर्ता प्रत्ययार्थस्य कर्तुरुपमानम् । उष्ट्र इव क्रोशति उष्ट्रक्रोशी । ध्वाङ्क्षरावी । अताच्छील्यार्थं जात्यर्थं च सूत्रम् । कर्तरि किम् । अपूपानिव भक्षयति माषान् । उपमाने किम् । उष्ट्रः क्रोशति ॥
कर्तर्युपमाने - कत्र्तर्युपमाने । कर्तुरुपमानमिति ।चे॑दित्यध्याहार्यम् । ननु "सुप्यजातौ" इति सिद्धे किमर्थमिदमित्यत आह — अताच्छील्यार्थमिति ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.