Page loading... Please wait.
3|2|76 - क्विप् च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|76
SK 2983
क्विप् च   🔊
सूत्रच्छेदः
क्विप् (प्रथमैकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
सर्वधातुभ्यः सोपपदेभ्यो निरुपपदेभ्यश्च छन्दसि भाषायां च क्विप् प्रत्ययो भवति। उखायाः स्रंसते उखास्रत्। पर्णध्वत्। वाहात् भ्रश्यति, वाहाभ्रट्। अन्येषम् अपि दृश्यते 6|3|137 इति दीर्घः।
`निरुपपदेत्रभ्यश्च` इति। एतदपिशब्दस्य सर्वोपाधिव्यभिचारार्थस्यानुवृत्तेर्लभ्यते। `उखारुआत्। प्रर्णध्वत्` इति। `रुआन्सु ध्वन्सु अवरुआन्सने` (धा।पा754,755) , `अनिदिताम्` 6|4|24 इत्यादिनानुनासिकलोपः। `वसुरुआन्सुध्वंस्वनडुहां दः` 8|2|72 इति दत्वम्, `वाऽडवसाने` 8|4|55 इति चत्र्वम्। `वाहाभ्रट्` इति। `भ्रन्शु अधः पतने` (धातुपाठः-1225), व्रश्चादिसूत्रेण 8|2|36 षत्वम्, पूर्ववज्जश्त्वम्, चत्र्वम्, `अन्येषामपि दृश्यते` 6|3|36 इति दीर्घः॥
क्विप् च॥ निरुपपदेभ्यश्चेति। एतदपिशब्दस्य सर्वोपाधिव्यभिचारार्थश्यानुवृतेर्लभ्यते, न तु सुपीत्यस्य निवृतेः; उतरसूत्रे ठ्सुप्युपसर्गेऽपीति वर्ततेऽ इति वक्ष्यमाणत्वात्, ठ्च्छन्दसि भाषायाञ्चऽ इति पूर्वसूत्र एव ठ्च्छन्दसिऽ इत्यस्य निवृतत्वात्। उखास्रदिति। ठ्स्रंसु ध्वंसु भ्रंसु अवस्रंसनेऽ,ठनिदिताम्ऽ इत्युपधालोपः, ठ्वसुस्रंसुऽ इत्यादिना दत्वम्। वाहभ्रडिति। ठ्भ्रंशु अधः पतनेऽ,व्रश्चादिना षत्वम्, ठन्येषामपि द्दश्यतेऽ इति दीर्घः। उखायाः स्रंसते पर्णानि, ध्वंसते, वाहाद् भ्रश्यतीति विग्रहः। ध्वंसिरन्तर्भावितण्यर्थः सकर्मकः। क्वचितु वृतावेव विग्रहवाक्यानि पठ।ल्न्ते॥
सिद्धान्तकौमुदी
अयमपि दृश्यते । सत्सूद्विष---(कौमुदी-2975) इति त्वस्यैव प्रपञ्चः । उखास्रत् । पर्णध्वत् । वाहभ्रट् ॥
क्विप् च - क्विप् च । अयमपीति । सर्वधातुभ्यः सोपपदेभ्यो निरुपपदेभ्यश्च छन्दसि लोके च क्विप् दृश्यते इत्यर्थः । नन्वनेनैव सिद्धेसत्सूद्विषे॑ति सूत्रं व्यर्थमित्यत आह — सत्सूद्विषेति ।सत्सूद्विषे॑ति सूत्रं तुक्विप् चे॑त्यस्यैव प्रपञ्च इत्यर्थः । उखारुआदिति । उखायाः रुआंसत इति विग्रहः । रुआंसेः क्विप्,अनिदिता॑मिति नलोपः, "वसुरुआंसु" इति दत्वम् । एवं पर्णध्वत् । पर्णात् द्वंसत इति विग्रहः । वाहभ्रडिति । वाहात् भ्रश्यति इति विग्रहः । व्रश्चादिना षः ।
क्विप् च - वाहभ्रडिति । वाहादआआद्भ्रश्यतीति विग्रहः । वृत्तौ तु वहाभ्रडिति पाठः । वहः = स्कन्धः,अन्येषामपि दृश्यते॑ इति पूर्वपदान्तस्य दीर्घ इति हरदत्तः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
अयमपि दृश्यते। उखास्रत्। पर्णध्वत्। बाहभ्रट्॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.