Page loading... Please wait.
3|2|169 - विन्दुरिच्छुः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|169
SK 3149
विन्दुरिच्छुः   🔊
सूत्रच्छेदः
विन्दुः (प्रथमैकवचनम्) , इच्छुः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 वर्तमाने  3|2|123 आ क्वेस्तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु  3|2|134
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
विदेर् नुमागमः, इषेः छत्वम् उकारश्च प्रत्ययो निपात्यते तच्छीलादिषु कर्तृषु। वेदनशीलो विन्दुः। एषणशील इच्छुः।
`विदेः` इति। `विद ज्ञाने` (धातुपाठः-1064)। इतरेषां त्वनभिधानान्निपातनसामथ्र्याद्वा ग्रहणं न भवति। `इषेः` इति। `{इष-धातुपाठः-} इषु इच्छायाम्` (धातुपाठः-1351) इत्येतस्य। `इष गतौ` (धातुपाठः-1127) इत्यादीनां त्विषीणां पूर्ववद्ग्रहणं न भवति। `इच्छुः` इति। छकारादेशो निपात्यते। `छे च` 6|1|71 इति तुक्, `स्तोः श्चुना श्चुः` 8|4|39 इति श्चुत्वम्॥
विन्दुरिच्छुः॥ विदेरिति। ज्ञानार्थस्य ग्रहणं नेतरेषाम्, अभिधानात्, निपातनाद्वा। बिन्दुशब्दस्तु पवर्गादिः ठ्बिदि अवयवेऽ इत्यस्मादौणादिके ठ्मृगय्वादयश्चऽ इत्युप्रत्यये भवति। वकारस्यच्छन्दसि पक्षे भकार इष्यते---वैश्वदेवा भिन्दव इति। इषेरिति। ठिषु इच्छायाम्ऽ इत्यस्य। ठिषु गतौऽ ठिष ठाभीक्ष्ण्येऽ इत्येतयोस्तु पूर्ववदग्रहणम्॥
सिद्धान्तकौमुदी
वेत्तेर्नुम् एषेश्छत्वं च निपात्यते । वेत्ति तच्छीलो विन्दः । इच्छति इच्छुः ॥
विन्दुरिच्छुः - विन्दुरिच्छुः । वेत्तेरिति । "विद ज्ञाने" इत्यस्यादुप्रत्यये प्रकृतेर्नुमागमः । इषु इच्छायामित्यस्मादुप्रत्यये षकारस्य छत्वं च निपात्यते इत्यर्थः । वेत्तीति । धातुप्रदर्शनम् । तच्छील इति । वेदनशील इत्यर्थः । इच्छतीति ।इषु इच्छाया॑मिति धातुप्रदर्शनम् । एषणशील इत्यर्थः ।
विन्दुरिच्छुः - विन्दुरिच्छुः ।विद ज्ञाने॑ इत्यस्यैव ग्रहणं नेतरेषाम् । एवमिषेरपि इच्छार्थकस्यैव ग्रहणं, नत्विष गतौ, इष आभीक्ष्ण्ये इत्यनयोः, अनभिधानान्निपातनाद्वेति भावः । बिन्दुशब्दस्तु पवर्गीयादिः — विदि अवयवेऽस्मान्मृगय्वादित्वात्कुप्रत्यये बोध्यः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.