Page loading... Please wait.
3|1|61 - दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्यतरस्याम्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|1|61
SK 2328
दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्यतरस्याम्   🔊
सूत्रच्छेदः
दीप-जन-बुध-पूरि-तायि-प्यायिभ्यः (पञ्चमीबहुवचनम्) , अन्यतरस्याम् (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|22
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
चिण् ते इति वर्तते। दीपी दीप्तौ, जनी प्रादुर्भावे, बुध अवगमने, पूरी आप्यायने, तायृ सन्तानपालनयोः, ओप्याऽयी वृद्धौ, एतेभ्यः परस्य च्लेः तशब्दे परतो ऽन्यतरस्यां चिणादेशो भवति। अदीपि, अदीपिष्ट। अजनि, अजनिष्ट। अबोधि, अबुद्ध। अपूरि, अपूरिष्ट। अतायि, अतायिष्ट। अप्यायि, अप्यायिष्ट।
`जनी प्रादुर्भावे` (धातुपाठः-1149), `बुध अवगमने` (धातुपाठः-1172) इति। एतेन `जन जनने` (धातुपाठः-1105), `{ बुधिर् बोधने धातुपाठः-875 भ्वादिगतः (858) दिवादिगतश्च (1172) `बुध अवबोधने` इत्येव पठते। `अदुग्ध` इति। `शल इगुपधादनिटः क्सः` 3|1|45 इति क्सः, तस्य `क्सस्याचि` 7|3|72 इत्यतः `क्सस्य` इत्यनुवत्र्तमाने `लुग्वा दुहदिह` 7|3|73 इति लुक्। `दादेर्धातोर्घः` 8|2|32 पूर्ववज्जश्त्वम्। `अदोहि` इति। शुद्धे कर्मणि तशब्दः, तेनात्र नित्यं चिण् भवति॥
दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्यतरस्याम्॥ जनी प्रादुर्भावे, बुध अवगमने इति । ठ्जन जननेऽ बुध बोधनेऽ सैत्येतयोस्तु परस्मैपदिनोरिह ग्रहणं न भवति; दीप्यादिभिरात्मनेपदिभिः साहचर्यात्। तेन परस्मैपदिभ्यां कर्मव्यतीहारे आत्मनेपदैकवचनेऽपि तशब्दे चिण् न भवति। यदि परस्मैपदिनोरिह ग्रहणं स्यात्, आत्मनेपदिनोर्न स्यात्; सानुबन्धकत्वात्। कर्तरि चायं विकल्पः, भावकर्मणोस्तु ठ्चिण् भावकर्मणोःऽ इति नित्यमेव चिण् भवति, परत्वादिह कर्तरीत्यनुवृतेर्वा॥
सिद्धान्तकौमुदी
एभ्यश्च्लेश्चिण्वा स्यादेकवचने तशब्दे परे ॥
दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्यतरस्याम् - दीपजन ।च्लेः सि॑जित्यत च्लेरिति, "चिण् ते पदः" इत्यस्माच्चिण् ते इति चानुवर्तते । तदाह — एभ्यश्च्लेरिति । एकवचन इति । दीपादीनामात्मनेपदित्वेन तेभ्यस्तशब्दस्य एकवचनत्वनियमादिति भावः ।
दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्यतरस्याम् - दीपजन ।दीपी दीप्तौ॑,जनी प्रादुर्भावे॑,बुध अवगमने॑,पूरी आप्यायने॑ । एते दिवादयः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
एभ्यश्च्लेश्चिण् वा स्यादेकवचने तशब्दे परे॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.