Page loading... Please wait.
2|4|76 - बहुलं छन्दसि
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
2|4|76
SK 3401
बहुलं छन्दसि   🔊
सूत्रच्छेदः
बहुलम् (प्रथमैकवचनम्) , छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
-
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
छन्दसि विषये बहुलं शपः श्लुर् भवति। यत्रोक्तं तत्रं न भवति, अन्यत्र अपि भवति। जुहोत्यादिभ्यस्तावन् न भवति दाति प्रियाणि। धाति देवम्। अन्येभ्यश्च भवति पूर्णां विवष्टि। जनिमा विवक्ति।
`दाति, धाति` इति। ददातिदधात्योः पूर्वसूत्रेण श्लौ प्राप्ते बहुलं प्रतिषिध्यते। शपो लुक्। `विवष्टि` इति। `वश कान्तौ` (धातुपाठः-1080), अदादित्वाच्छपो लुकि प्राप्ते श्लुः, `श्लौ` 6|1|10 इति द्वर्वचनम्, `भृञामित्` 7|4|76 इत्यनुवत्र्तमाने `बहुलं छन्दसि` 7|4|78 इतीत्त्वम्, व्रश्चादिसूत्रेण 8|2|36 षत्वम्। `ष्टुना ष्टुः` 8|4|40 इति ष्टुत्वम्। `विभक्ति` इति। `भज सेवायाम्` (धातुपाठः-998) भौवादिकः,शपः श्लुः, पूर्ववदित्त्वम्, `चोः कुः` 8|2|3 ) इति कुत्वम्। `विवक्ति` इति क्वचित्पाठः। स च `वच परिभाषणे` (धातुपाठः-1063) इत्येतस्यादादिकस्य वेदितव्यः॥`अगात्` इति। `इमो गा लुङि` 2|4|45 इति गादेश-। `अपात्` इति। `पा पाने` (धातुपाठः-925)। `अभूत्` इति। `भू सुवोस्तिङि` 7|4|88 इति गुणप्रतिषेधः॥`गापोग्र्रहणे इण्पिवत्योग्र्रहणम्` इति। इणादेशस्य ग्रहणं तावद्गातीत्यत एव श्तिपा निर्देशाद्विज्ञायते। श्तिपा हि विकरणशून्य एवमर्थो निर्देशः क्रियते--लुग्विकरणस्यैव ग्रहणं यथा स्यादिति; अन्यथा हि यदि गायतेग्र्रहणमिष्टं स्यात् तदा गा इत्येवं ब्राऊयात्। एवं तर्हि `गामादाग्रहणेष्वविशेषः` (व्या।प।124) इत्युभयोरपि ग्रहणं भविष्यति, किं श्तिपा निर्देशेन? तस्मादयमेव श्तिपा निर्देशो ज्ञापयति-- इमादेश्सयैवेदं ग्रहणम्, न गायतेरिति। पाग्रहणे पिबतेरेव गर्हणमित्येतदपि `लुग्विकरणालुग्विकरणयोरलुग्विकरणस्यैव ग्रहणम्` (व्या।प।50) इत्यनया परिभाषया विज्ञायते। `अघासीत्` इति। `कै गै शब्दे` (धातुपाठः-916,917) `यमरमनमातां सक् च` 7|2|73 इति सगागमः। सिच्, इट् च। `अस्तिसिचोऽपृक्ते 7|3|96 इतीट्। `इट ईटि` 8|2|28 इति सिचो लोपः। `अपासीत्` इति। `पा रक्षणे` (धातुपाठः- 1056) पूर्ववत् सगादिकार्यम्।`आगासाताम्` इति। कर्मण्यात्मनेपदम्। आताम्। किमर्थं पुनः सिचो लुगुच्यते, न लेरित्येवोच्येत? अत्राप्ययमर्थः सम्पाद्यते, उत्तरसूत्रे लिग्रहणं न कत्र्तव्यं भवति? नैतदस्ति; इह लेर्हि लुकि विज्ञायमाने मा हि गातामिति `आदिः सिचोऽन्यतरस्याम्` 6|1|181 इत्यादिः स्वरो न सिद्ध्येत्,स पुनरुदात्तः। अगुरित्यत्रापि `आतः` 3|4|110 इति `सिजभ्यस्तविदिभ्यश्च` 3|4|109 इति झेर्जुस्भावो न सिद्ध्यति। तस्मात् सिच एव लुग् वक्तव्यः॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
दाति प्रियाणिचिद्वसु (दाति॑ प्रि॒याणि॑चि॒द्वसु॑) । अन्यत्रापि । पूर्णां विवष्टि ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.