Page loading... Please wait.
2|4|39 - बहुलं छन्दसि
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
2|4|39
SK 3398
बहुलं छन्दसि   🔊
सूत्रच्छेदः
बहुलम् (प्रथमैकवचनम्) , छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
आर्धधातुके  2|4|35
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
छन्दसि विषये बहुलम् अदो घस्ल्̥ आदेशो भवति। घस्तां नूनम्। सग्धिश्च मे। न च भवति। आत्तामद्य मद्यतो मेद उद्भृतम्। अन्यतरस्य अंग्रहणम् एव कस्मान् न क्रियते तदेव उत्तरार्थम् अपि भविष्यति? कार्यान्तरार्थं बहुलग्रहणम्। घस्ताम् इत्यत्र उपधालोपो न भवति।
`घस्ताम्` इति। लङ, तसस्ताम्, आदादिकत्वाच्छपो लुक्। `बहुलं छन्दस्यामाङ्योगेऽपि` 6|4|75 इत्यहागमाभावः। अथ वा लुङ्युदाहरणमेतत्। `मन्त्रे घसह्वर` 2|4|80 इत्यादिना च्लेर्लुक्। `सग्धिः` इति। स्त्रियां क्तिन्` 3|3|94 । `घसिभसोर्हलि च` 6|4|100 इत्युपधलोपः। `झलो झलि` 8|2|26 इति सकारलोपः। अथ तु सिचोऽनेन लोपो विधीयते तदा च्छान्दसी वर्णलोपो द्रष्टव्यः-- यथा इष्कत्र्तारमध्वर इति। पूर्ववत् तकारस्य धकारः। घकारस्य जश्त्वम्। समाना ग्धिरिति `पूर्वापरप्रथम` 2|1|57 इत्यादिना समासः, `समानस्य च्छन्दस्यमूद्र्धप्रभृकत्युदर्केषु` 6|3|83 इति सभावः। `अत्ताम्` इति। `झलो झलि` 8|2|26 इति सिचो लोपः। तसस्ताम्। `खरि च` 8|4|54 इति दकारस्य तकारः। अथ वा लङ्युदाहरणमेतत्। अथ बहुलग्रहणं किमर्थम्, अन्यतरस्यांग्रहणमेव कस्मान्न क्रियते इत्युच्यते कः पुनरेवं सति गुणे भवतीति पर्यनुयोगमाशङ्क्याह-- `तदेवोत्तरार्थमपि भविष्यति` इति। एतेनेहान्यतरस्यांग्रहणे सत्युत्तरसूत्रेऽन्यतरस्यांग्रहणं न कत्र्तव्यं भवतीतीमं गुणं दर्शयति। तर्हीहैवान्यतरस्यांग्रहणमुत्तरसूत्रेऽनुवर्तिष्यते। यदि पुनरुत्तरसूत्रे बहुलग्रहणमनुवर्त्तेत तदा किं स्यात्? अन्यदपि किञ्चित कार्यं भवतीत्याशङ्क्येत। क्वचिदन्यदेवेत्येषोऽप्यर्थो हि बहुलग्रहणस्याभीष्ट एव। `घस्तामित्यत्रोपधालोपो न भवति` इति। `घसिभसोर्हलि च` 6|4|100 इति प्राप्तः। स बहुलग्रहणान्न भवति॥
बहुलं च्छन्दसि॥ घस्तामिति। लुङ् ठ्मिन्त्रे घसऽ इत्यादिना चलेर्लुक्, ठ्बहुलं च्छन्दस्यमाङ्योगेऽपिऽ इत्यडभावः। सग्घिरिति। ठ्घसिभसोःऽ इत्युपधालोपः, ठ्झलो झलिऽ, समाना ग्धिरिति चठ्समानस्य च्छन्दसिऽ इति सभावः। अन्यतरस्यांग्रहणमेव कस्मान्न क्रियत इति, कः पुरनेवं सति गुण इत्याह----तदेवेति। प्रकृत्यन्तरस्य सद्भावादस्य प्रयोजनं प्रयोजनं मृग्यम्॥
सिद्धान्तकौमुदी
अदो घस्लादेशः स्यात् । घस्तान्नूनम् । लुङि मन्त्रे घस--(कौमुदी-3402) इति च्लेर्लुक् । अडभावः । सग्धिश्च मे (सग्धि॑श्च मे) ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.