॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
2|3|70
SK 628
2|3|70
अकेनोर्भविष्यदाधमर्ण्ययोः   🔊
SK 628
सूत्रच्छेद:
अक-इनो: - षष्ठीद्विवचनम् , भविष्यदाधमर्ण्ययोः - सप्तमीद्विवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
अनभिहिते  [2|3|1]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
अकस्य भविष्यति काले विहितस्य, इनस् तु भविष्यति चाधमर्ण्ये च विहितस्य प्रयोगे षष्थी विभक्तिर् न भवति। कटं कारको व्रजति। ओदनं भोजको व्रजति। इनः खल्वपि ग्रामं गमी। ग्रामं गामी। शतं दायी। सहस्रं दायी। भविष्यदाधमर्ण्ययोः इति किम्? यवनां लावकः। सक्तूनां पायकः। अवश्यंकारी कटस्य। इह कस्मान् न भवति, वर्षशतस्य पूरकः, पुत्रपौत्राणां दर्शकः इति? भविष्यदधिकारे विहितस्य अकस्य इदं ग्रहणम्।
`अकस्य भविष्यति काले` इति। नाधमण्र्ये, तस्य तत्रासम्भवात्। `इनस्तु भविष्यदाधमण्र्ययोः` इति। तस्योभयोरपि सम्भवात्। ननु च साम्यादिह संख्यातानुदेशेन भवितव्यम्? नैतदस्ति; स्वरितेन हि संख्यातानुदेशो भवति, न चेह तदर्थं स्वरितत्वं प्रतिज्ञायते। `कटं कारको व्रजति` इति। `तुमुन्ण्वुलौ` 3|3|10 इत्यादिना ण्वुल्। `ग्रामं गमी` इति। गमेरिनिः। स च `भविष्यति गम्यादयः` 3|3|3 इति वचनाद्भविष्यत्कालविषयः। `शतं दायी` इति। `आवश्यकाधमण्र्ययोर्णिनिः` 3|3|170 । `यवानां लावकः` इति। `ण्वुलतृचौ` 3|1|133 इति ण्वुल्। `अवश्यं कारी` इति। आवश्यके णिनिः। `वर्षशतस्य पूरकः` इति। `पूरी आप्यायने` (धातुपाठः-1151) चौरादिकः। तस्मात् `ण्वुल्तृचजौ` 3|1|133 इति भविष्यत्काले ण्वुल्। स हि त्रिषु कालेषु भवति। `भविष्यदधिकारविहितस्याकस्येदं ग्रहणम्` इति। इह हि भविष्यदिति स्वर्यते। स्वरितेनाधिकारावगतिर्भवति। तेन भविष्यदधिकारविहितस्येदमकस्य ग्रहणम्, न सर्वस्य॥
अकेनोर्भविष्यदाधमर्ण्ययोः॥ अकस्य भविष्यति काले इनस्तु आधमर्ण्ये चेति। संख्यातानुदेशस्तु व्याख्यानान्न भवतीति भादः। ग्रामं गमीति। ठ्भविष्यति गम्यादयःऽ ननुच नात्र षष्ठयाः प्रसंगः, कथम्? गत्यर्थकर्मणीत्यत्रोक्तम्---ठ्द्वितीयाग्रहरगं किम्? न चुतर्थ्येव विकल्प्येत, अपवादविषयेऽपि यथा स्याद्ग्रामस्य गन्ताऽ इति, सत्यम्; श्रौते तावत् प्रतिषेधे लभ्यमाने किं द्वितीयाग्रहणसामर्थ्याश्रयणेनेति मन्यते॥
सिद्धान्तकौमुदी
भविष्यत्यकस्य भविष्यदाधमर्ण्यार्थेनश्च योगे षष्ठी न स्यात् । सतः पावकोऽवतरति । व्रजं गामी । शतं दायी ॥
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
अकेनोर्भविष्यदाधमर्ण्ययोः - अकेनोः । आधमण्र्ये अकस्याऽसम्भवाह — -भविष्यत्यकस्येति । इनस्तु उभयोः सम्भवादाह — भविष्यदाधमण्र्यार्थेनश्च योग इति । यथासंख्यं तु न भवति, भाष्येअकस्य भविष्यति॑इन आमण्र्ये च ॑इति योगं विभज्य व्याख्यानात् ।इह भविष्यदिति स्वर्यते, तेनभविष्यति गम्यादयः॑इत्यधिकारे विहितःतुमुन्ण्वुलौ — ॑ इति ण्वुलेव गृह्रत इत्याशयेनोदाहरति — -सतः पालक इतिष सत इति शत्रन्तम् । यस्तु कालसामान्येण्वुल्तृचौ — ॑इति ण्वुलुक्तस्त्तर न निषेधः,ओदनस्य पाचकः॑पुत्रपौत्राणां दर्शक॑इतीति भावः । व्रजं गामीति ।आवश्यकाधमण्र्ययोर्णिनिः॑ इत्यावश्यके णिनिः । यद्यप्ययं कालसामान्ये विहिकस्तथापिभविष्यति गम्यादयः॑ इत्युक्तेर्भविष्यदर्थकः । गम्यादयः केचिदुणादयः, केचिदष्टाध्यायीगता इति हरदत्तः । ननुगत्यर्थकर्मणि चतुर्थी च॑ इत्येव सिद्धे द्वितीय ग्रहणमपवादविषयेऽपि द्वितीयाप्रवृत्त्यर्थमिति व्रजङघ्गमिति सिध्यत्येवेति चेत्, अत्राहुः — इहैव सूत्रे ग्रामङ्गमीति भाष्योदाहरणात्तत्सूत्रं नाङ्गीक्रियते । तेन ग्रामस्य गन्तेति षष्ठएव साध्वी, न तु ग्रामं गन्तिति द्वितीयते । शतंदायीति ।आवश्यके॑त्याधर्मण्ये णिनिः ।भविष्यदाधर्मण्यार्थेनश्च योग॑ इत्युक्तत्वान्नेह निषेधः । अवश्यं करोत्य वश्यङ्कारी कटस्य । गम्यादित्वाऽभावाद्वर्तमानेऽप्ययम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
अकेनोर्भविष्यदाधर्मण्ययोः 528 (334 कारकषष्ठीनिषेधसूत्रम् ।। 2।3।3 आ.12) (अर्थप्रत्यययोरन्वयदर्शकाधिकरणम्) (1551 वार्तिकम् ।। 1 ।।) - अकस्य भविष्यति - (भाष्यम्) अकस्य भविष्यतीति वक्तव्यम्। यवान् लावको व्रजति। ओदनं भोजको व्रजति।। (1552 वार्तिकम् ।। 2 ।। ) - इन आधर्मण्ये च - (भाष्यम्) तत इन आधर्मण्ये भविष्यति चेति वक्तव्यम्। शतं दायी सहस्रं दायी ग्रामं गमी।। अके ।। 70 ।।