Page loading... Please wait.
1|2|12 - उश्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
1|2|12
SK 2368
उश्च   🔊
सूत्रच्छेदः
उः (पञ्चम्येकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
-
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
ऋवर्णान्ताद् धातोः परौ लिङ्सिचौ आत्मनेपदेषु झलादी कितौ भवतः । कृषीष्ट , हृषीष्ट । सिचः खल्वपि - अकृत, अहृत । झलित्येव - वरिषीष्ट, अवरिष्ट, वॄतो वा 7|2|38 - अवरीष्ट ॥
लिङसिचाविहानुवर्तमानौ धातुं सन्निधापयतः, तत एव तयोर्विधानात्। न च ऋकारेण विशिष्यते। `येन विधिस्तदन्तस्य ` 1|1|71 इति ऋकारेण तदन्तविधिर्विज्ञायत इत्याह--`ऋकारान्ताद्धातोः` इत्यादि। अथ `ऋ गतौ` (धातुपाठः-1098) इत्यस्य धातोग्र्रहणं कस्मान्न भवति? शैलीहेयमाचार्यस्य यत्र यस्य धातोग्र्रहणमिच्छति तत्र यस्य श्तिपा निर्देशः करोति, यथा-- `अर्तिपिपत्र्योश्च` 7|4|77 `सर्तिशास्त्यर्तिभ्यश्च` 3|1|56 इति, न चेह श्तिपा निर्देशः कृतः; तस्मादृवर्ण्सयैवेदं ग्रहणम्, न धातोः। `अकृत` इति। `ह्यस्वादङ्गात् 8|2|27 इति सिचो लोपः। `वरिषीष्ट` इति। वृङो वृञो वैकस्य रूपम्। `लिङसिचोरात्मनेपदेषु` 7|2|42 इतीट्।
लिङसिज्भ्यामाक्षिप्तस्य धातोरुरित्यनेन तदन्तविधिरित्याह- ऋवर्णान्तादिति । ऽऋ गतौऽ इत्यस्य तु ग्रहणं न भवति; ऽसर्तिशास्त्यर्तिश्चऽ इत्यङे विधानेन सिचोऽसम्भवात् । नन्वङ्विधौ कर्तरीत्यनुवृतेः कर्मणि सिजपि सम्भवति, एवं तर्हि शैलीयमाचार्यस्य यत्रास्य धातोर्ग्रहणमिच्छति तत्र श्तिपा निर्देशं करोति-ऽअर्तिपिपर्त्योश्चऽ,ऽसर्तिशास्त्यर्तिभ्यश्चऽ इति स्वरूपेणापि ग्रहणं दृष्टम् । एवं तर्हि व्याप्तिन्यायाद्वर्णग्रहणम् । अकृतेति । ऽह्रस्वादङ्गात्ऽ इति सिचो लोपः । अवरिष्टेति । ऽलिङसिचोरात्मनेपदेषुऽ इतीट् । ऽवा गमःऽ । संगंसीष्टेति । ऽसमो गम्यर्च्छिऽ इत्यात्मनेपदम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
ऋवर्णात्परौ झलादी लिङ् तङ्परः सिच्चेत्येतौ । कितौ स्तः । भृषीष्ट । भृषीयास्ताम् । अभार्षीत् । अभार्ष्टाम् । अभार्षुः ॥
उश्च - आशीर्लिङि भृषीष्टेत्यत्र गुणे प्राप्ते — उश्च ।लिङ्गिचावात्मनेपदेषु॑ इति सूत्रमनुवर्तते ।इको झ॑लित्यतो झलिति च । तदाह — ऋवर्णादिति । भृषीष्टेति । कित्त्वान्न गुणः । अभार्षीदिति । परस्मैपदे सिचि वृद्धौ रपरत्वम् ।
उश्च - उश्च ।इको झ॑लित्यतो झल्ग्रहणं ,लिङ्सिचौ॑ इति पूर्वसूत्रं चानुवर्तते । तदाह — ऋवर्णादित्यादि । अभार्षीदिति ।सिचि वृद्धि॑रिति वृद्धिः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
ऋवर्णात्परौ झलादी लिङ्सिचौ कितौ स्तस्तङि। भृषीष्ट। भृषीयास्ताम्। अभार्षीत्॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.