Page loading... Please wait.
6|4|60 - निष्ठायां अण्यदर्थे
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|4|60
SK 3014
निष्ठायां अण्यदर्थे  
सूत्रच्छेदः
निष्ठायाम् (सप्तम्येकवचनम्) , अ-ण्यत्-अर्थे (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 असिद्धवदत्राभात्  6|4|22 आर्धधातुके  6|4|46
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
ण्यतः कृत्यस्य अर्थो भावकर्मणी, ताभ्याम् अन्यत्र या निष्ठा तस्यां क्षियो दीर्घो भवति। आक्षीणः। प्रक्षीणः। परिक्षीणः। अकर्मकत्वात् क्षियः कर्तरि क्तः। प्रक्षीणम् इदम् देवदत्तस्य इति क्तो ऽधिकरणे च ध्रौव्यगति. प्रत्यवसानार्थेभ्यः 3|4|76 इत्यधिकरणे क्तः। अण्यदर्थे इति किम्? अक्षितमसि मा मेक्षेष्ठाः। क्षितम् इति भावे दीर्घाभावात् क्षियो दीर्घात् 8|2|46 इति निष्ठानत्वम् अपि न भवति।
`ष्यतः कृत्यस्यार्थो भावकर्मणी` इति। तयोरेव कृत्यक्तखलर्थाः` 3|4|70 इति वचनात्। `ताभ्यामन्यत्र` इति। कत्र्तर्यधिकरणे च। `आक्षीणः` इति। `क्षियो दीर्घात्` 8|2|46 इति निष्ठानत्वम्। `अकरमकात्? क्षियः कर्तरि क्तप्रत्ययोऽयम्` इति। `गत्यर्थ` 3|4|72 इत्यादिना। `प्रक्षीणमिदं देवदत्तस्य` इति। `अधिकरणवाचिनश्च` 2|3|68 इति कत्र्तरि षष्ठी। `अधिकरणे` इति। क्तप्रत्ययोऽयमिति प्रकृतेन सम्बन्धः। प्रक्षीयतेस्मिन्निति प्रक्षीणम्--अधिकरणभूतं द्रव्यमुच्यते। `क्षितमिति भावे` इति। अस्यापि पूर्ववत्सम्बन्धः। कर्मणि न प्रत्युदाहरति; क्षियोऽकर्मकत्वात्॥
ण्यतः कृत्यस्यार्थो भावकर्मणी इति । यद्यपि भव्यगेयादावाप्लाव्यापात्यशब्दयोः कर्तापि पक्षे ण्यदन्तयोर्वाच्यः, तथापि क्षियः सन्निधानातदीयो ण्यदर्थ एव पर्युदस्यते । प्रक्षीणमिदं देवदतस्येति । अधिकरणवाचिनश्च इति कर्तरि षष्ठी । अधिकरण इति । क्तः प्रत्यय इत्यनुषङ्गः । एवमक्षितमिति भावे इत्यत्रापि ॥
सिद्धान्तकौमुदी
ण्यदर्थो भावकर्मणी ततोऽन्यत्र निष्ठायां क्षियो दीर्घः स्यात् ॥
निष्ठायां अण्यदर्थे - निष्ठायामण्यदर्थे । ण्यदर्तो भावकर्मणी इति ।ऋहलो॑रिति ण्यतः कृत्यसंज्ञकस्यतयोरेवे॑ति भावकर्मणोरेव प्रवृत्तेरिति भावः । ततोऽन्यत्रेति । कर्तरीत्यर्थः । क्तवताविति फलितम् । क्षियो दीर्घः स्यादिति । क्षिय इति पूर्वसूत्रमनुवर्तते,युप्लुवोर्दीर्घश्छन्दसी॑त्यतो दीर्घ इति चेति भावः ।
निष्ठायां अण्यदर्थे - ण्यदर्थो भावकर्मणी इति । यद्यपि धाय्या ऋगित्यादौ कणादावपि बहुलकाण्ण्यद्भवति, तथापितयोरेवे॑ति वचनाद्भावकर्मणी एव साक्षादुपात्तोऽर्थ इति स एवेह विवक्षित इति भावः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.