Page loading... Please wait.
6|4|123 - राधो हिंसायाम्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|4|123
SK 2532
राधो हिंसायाम्   🔊
सूत्रच्छेदः
राधः (षष्ठ्येकवचनम्) , हिंसायाम् (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 असिद्धवदत्राभात्  6|4|22
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
राधः हिंसायामर्थे ऽवर्णस्य एकारः आदेशो भवति, अभ्यासलोपश्च लिटि क्ङिति परतः थलि च सेटि। अपरेधतुः। अपरेधुः। अपरेधिथ। हिंसायाम् इति किम्? रराधतुः। रराधुः। रराधिथ। अतः इत्येतदिह उपस्थितं तपरत्वकृतमपास्य कालविशेषम् असम्भवादवर्णमात्रं प्रतिपादयति। अथ वा श्नाभ्यस् तयोरातः 6|4|112 इत्यनुवर्तते इति व्याख्येयम्। एकहल्मध्ये वा यः स स्थानी भविष्यति।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
अनेकार्थत्वाद्धातूनां राधो हिंसायां वृत्तिः । ननु च नात्रापूर्वमवर्णग्रहणमस्ति, प्रकृतश्च मात्रिकस्तपरकरणात्, तत्कथमवर्णस्थान एत्वं भवतीत्युक्तम् अत आह - अत इत्येतदिति । अतः इति तावत्स्वरितत्वादुपतिष्ठते, ततपरत्वकृतस्य कालविशेषस्य मात्रात्मकस्यासम्भवात् तमपास्यावर्णमात्रं प्रतिपादयति । अथ वेति । पूर्वत्र त्वत इति विरोध्युपादानादात् इत्यस्यानभिसम्बन्धः । एकहल्मध्ये चेति । अत्र एकहल्मध्ये इत्येव, अतः, आत इति च द्वयमपि नानुवृतम् । एकहल्मध्य इत्यनुवृतेर्यतच्छब्दाध्याहारेण स्थानी लभ्यत इत्यर्थः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
एत्वाभ्यासलोपौ स्तः किति लिटि सेटि थलि च । अपरेधतुः । रेधुः । रेधिथ । राद्धा । साध्नोति । साद्धा । असात्सीत् । असाद्धाम् ॥ अथ द्वावनुदात्तेतौ ॥ 1265 अशू व्याप्तौ संघाते च । अश्नुते ॥
राधो हिंसायाम् - राधो हिंसायां ।ध्वसो॑रित्यत एदिति, अभ्यासलोप इति चानुवर्तते ।गमहने॑त्यतः कितीति, "अत एकहल्मध्ये" इत्यतो लिटीति,थलि च सेटी॑ति सूत्रं चानुवर्तते । तदाह — एत्त्वेत्यादिना । अपरेधतुरिति । उपसर्गवशादिह हिंसायां वृत्तिः । अन्यत्र रराधतुः । थल्यपि क्रादिनियमान्निट् । "उपदेशेऽत्वतः" इत्यत्र तपरकरणादिह नेण्निषेधः । तदाह — -रेधिथेति । राद्धेति । "झषस्तथोः" इति धः ।अशू व्याप्ताविति । ऊदित्तवाद्वेट् । अश्नुते इति । अश्नुवते ।संयोगपूर्वकत्वात्हुश्नुवो॑रिति न यण् ।
राधो हिंसायाम् - राधो हिंसायाम् ।अत॑ इत्यनुवर्तमानेऽपि सामथ्र्यादकारमात्रं स्थानित्वेनाश्रीयते ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
राधो हिंसायाम् (1321) (6595 उपसंख्यानवार्तिकम् ।। 1 ।।) - राधादिषु स्थानिनिर्देशः - राधादिषु स्थानिनिर्देशः कर्तव्यः ।। (उपसंख्यानानर्थक्यबोधकभाष्यम्) न कर्तव्यः । एकहल्मध्ये इति वर्तते । यद्येवं त्रेसतुः त्रेसुः रशब्दस्यैत्वं प्राप्नोति । अस्तु । अलोऽन्त्यस्य विधयो भवन्तीति अकारस्य भविष्यति । अनर्थकेऽलोऽन्त्यविधिर्नेत्येवं न प्राप्नोति । नैतस्याः सन्ति परिभाषायाः प्रयोजनानि ।। अथवा ‐ - अत इति वर्तते । एवमपि राधेर्न प्राप्नोति । आकारग्रहणमपि प्रकृतमनुवर्तते । क्व प्रकृतम् ? श्नाऽभ्यस्तयोरातः 6|4|112 इति ।। अथवा ‐ - श्नसोरल्लोपः (111) इत्यत्र तपरकरणं प्रत्याख्यायते तत्प्रकृतमिहानुवर्तिष्यते । यदि तदनुवर्तते अत एकहल्मध्ये नादेशादेर्लिटि (120) अस्य चेति अवर्णमात्रस्यैत्त्वं प्राप्नोति । बबाधे । अकारेण तपरेणाऽवर्णं विशेषयिष्यामः ‐ -अस्यात इति । इहेदानीमस्येत्यनुवर्तते, अत इति निवृत्तम् ।।