Page loading... Please wait.
4|2|33 - अग्नेर्ढक्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|2|33
SK 1236
अग्नेर्ढक्   🔊
सूत्रच्छेदः
अग्नेः (पञ्चम्येकवचनम्) , ढक् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
देवता  4|2|24 (प्रथमैकवचनम्) , अस्य  4|2|24 (षष्ठ्येकवचनम्) , सा  4|2|24 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"सा अस्य देवता" (इति) अग्नेः ढक्
सूत्रार्थः
"सा अस्य देवता" अस्मिन् अर्थे "अग्नि"शब्दात् ढक्-प्रत्ययः विधीयते ।
"अग्नि" शब्दात् सा अस्य देवता 4|2|24 अस्मिन् अर्थे ढक्-प्रत्ययः भवति । अग्निः अस्य देवता सः आग्नेयः । प्रक्रिया इयम् -

अग्नि + ढक्
→ अग्नि + एय [आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम्‌ 7|1|2 इति ढकारस्य एय्-आदेशः]
→ अाग्नि + एय [किति च 7|2|118 इति आदिवृद्धिः]
→ आग्न् + एय [यस्येति च 6|4|148 इति इकारलोपः]
→ आग्नेय

वस्तुतः अस्य सूत्रस्य विषये वार्त्तिककारः वदति - प्राग्दीव्यतीयेषु तद्धितार्थेषु अग्निकलिभ्याम् सर्वत्र ढक् वक्तव्यः । इत्युक्ते, अग्नि-शब्दात् कलि-शब्दात् च सर्वेषु प्राग्दीव्यतीय-अर्थेषु ढक्-प्रत्ययः एव भवति, न अन्यः । यथा - अग्नेः अपत्यम् आग्नेयः । कलेः अपत्यम् कालेयः ।
One-line meaning in English
The word अग्नि gets the प्रत्यय ढक् in the meaning of "सा अस्य देवता".
काशिकावृत्तिः
अग्निशब्दाद् ढक् प्रत्ययो भवति सा अस्य देवता इत्यस्मिन् विषये। अणो ऽपवादः। अग्निर् देवता अस्य आग्नेयो ऽष्टाकपालः। प्राग्दीव्यतीयेषु तद्धितार्थेषु सर्वत्राग्निकलिभ्यां ढग् वक्तव्यः।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
कलेर्ढगित्यत्रोक्तमेवार्थं स्मरयति---प्राग्दीव्यतीयेष्विति ॥
सिद्धान्तकौमुदी
आग्नेयम् ॥
अग्नेर्ढक् - अग्नेर्ढक् । आग्नेयमिति । प्राग्दीव्यतीयेष्वर्थेष्वयम्,सर्वत्राग्निकलिभ्या॑मिति वचनात् ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.