Page loading... Please wait.
8|4|60 - तोर्लि
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
8|4|60
SK 117
तोर्लि   🔊
सूत्रच्छेदः
तोः (षष्ठ्येकवचनम्) , लि (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
परसवर्णः  8|4|58 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
पूर्वत्रासिद्धम्  8|2|1 संहितायाम्  8|2|108
सम्पूर्णसूत्रम्
तोः लि परसवर्णः संहितायाम्
सूत्रार्थः
तवर्गस्य लकारे परे संहितायाम् परसवर्णः भवति ।
लकारस्य सवर्णौ द्वौ - अननुनासिकः (लकारः) तथा अनुनासिकः (लँकारः) । अतः तकार/थकार/दकार/धकारस्य लकारे परे परसवर्णः लकारः विधीयते, तथा नकारस्य लकारे परे परसवर्णः लँकारः विधीयते ।

यथा - तत् + लीनः = तल्लीनः । भवान् + लिखति = भवाल्ँलिखति ।

ज्ञातव्यम् - वाक्ये द्वयोः शब्दयोः मध्ये संहिता विवक्षया एव भवति, अतः संहितायाः विवक्षा नास्ति चेत् "तत् लीनः" / "भवान् लिखति" इत्यत्र परसवर्णः न करणीयः । परन्तु यत्र संहिता नित्या वर्तते, तत्र लकारादेशः अपि नित्यं करणीयः । यथा - उत् + लङ्घनम् = उल्लङ्घनम् ।
One-line meaning in English
A letter of तवर्ग is converted to a परसवर्ण when followed by a लकार.
काशिकावृत्तिः
तवर्गस्य लकारे परतः परसवर्णादेशो भवति। अग्निचिल्लुनाति। सोमसुल्लुनाति। भवाम्̐ल्लुनाति। महाम्̐ल्लुनाति।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
अत्र तकारस्य शुद्धो लकारः, नकारस्यानुनासिकः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
तवर्गस्य लकारे परे परसवर्णः स्यात् । तल्लयः । विद्वाँल्लिखति । नकारस्याऽनुनासिको लकारः ॥
तोर्लि - तोर्लि ।अनुस्वारस्य ययी॑त्यतः "परसवर्णः" इत्यनुवर्तते । तदाह — तवर्गस्येत्यादिना । तल्लय इति । तस्य-लय इति विग्रहः । तदा-लय इति स्थिते दस्य परसवर्णः=परनिमित्तभूतलकारसवर्णो भवति, स च लकार एव, अन्यस्य तत्सावण्र्याऽभावात् । अत्र नकारस्येति । विद्वान्-लिखतीत्यत्र विद्वान् लिखतीति स्थिते नकारस्य स्थानिनोऽनुनासिकस्य परसवर्णो लकारो भवन्नान्तर्यादनुनासिक एव लकारो भवतीत्यर्थः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
तवर्गस्य लकारे परे परसवर्णः। तवर्गस्य लकारे परे परसवर्णः। तल्लयः। विद्वांल्लिखति। नस्यानुनासिको लः।
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.