Page loading... Please wait.
7|4|76 - भृञामित्‌
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
7|4|76
SK 2496
भृञामित्‌   🔊
सूत्रच्छेदः
भृञाम् (षष्ठीबहुवचनम्) , इत् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 अभ्यासस्य  7|4|58
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
भृञादीनां त्रयाणाम् अभ्यासस्य इकारादेशो भवति शलौ सति। भृञ् बिभर्ति। माङ् मिमीते। ओहाङ् जिहीते। त्रयाणाम् इत्येव, जहाति। श्लौ इत्येव, बभार।
`डु भृञ्? धारणपोषणयोः` (धातुपाठः-1087), `माङ्? माने` (धातुपाठः-1088), `ओहाङ्? गतौ` (धातुपाठः-1089)--इत्येते भृञादयो जौहोत्यादिका एव। `मिमीते, जिहीते` इति। `ई हल्यघोः` 6|4|113 इतीत्त्वम्॥
अमी अपि जुहोत्यादौ भृञ्, माङ्, ओहाङ्---भृञादयः । मिमीत इति । ठी हल्यघोःऽ ॥
सिद्धान्तकौमुदी
भृञ् माङ् ओहाङ् एषां त्रयाणामभ्यासस्य इत्स्यात् श्लौ । बिभर्ति । बिभृतः । बिभ्रति । बिभृध्वे । श्लुवद्भावाद् द्वित्वेत्वे । बिभरामास बभार । बभर्थ । बभृव । बिभृहि । बिभराणि । अबिभः । अबिभृताम् । अबिभरुः । बिभृयात् । भ्रियात् । भृषीष्ट । अभार्षीत् । अभृत । 1088 माङ् माने शब्दे च
भृञामित् - भृञामित् । भृञामिति बहवचनाद्भृञादीनामिति लभ्यते । "अत्र लोपः" इत्यतोऽभ्यासस्येति,निजां त्रयाणां गुणः श्लौ॑ इत्यतस्त्रयाणां श्लाविति चानवर्तते । तदाह — भृञ् माङित्यादिना । बिभ्रतीति । अभ्यस्तत्वाददादेशे यण् । बिभर्षि बिभृथः बिभृथ । बिभर्मि बिभृवः बिभृमः । बिभृते बिभ्राते बिभ्रते । बिभृषे बिभ्राथे । इति सिद्धवत्कृत्य आह — बिभृध्वे इति । बिभ्रे बिभृवहे बिभृमहे । श्लुवद्भावादिति ।भीह्यीभृहुवा॑मित्यनेनेति भावः । बिभरामासेति । अनुप्रयोगसामथ्र्यादस्तेर्भूभावो नेति भावः । बभारेति । श्लावित्यनुवृत्तेर्भृञामिदिति नेत्त्वम् । बभ्रतुः बभ्रुरित्यपि ज्ञेयम् ।कृसृभृवृ॑इति लिटि इण्निषेधः । थल्यपिअचस्तास्व॑दिति नित्यमिण्निषेधः । ऋदन्तत्वेन भारद्वाजमतेऽपि निषेधात् । तदाह — - बभर्थेति । बभ्रथुः बभ्र । बभार — बभर इति सिद्धवत्कृत्य आह — - बभृवेति । क्रादित्वादिण्निषेध इति भावः । बभ्रे बभ्राते बभ्रिरे । बभृषे बभ्राथे बभृढ्वे । बभ्रे बभृवहे बभृमहे । भर्ता । भरिष्यति । भरिष्यते । बिभर्तु — बिभृतात् बिभृताम् बिभ्रतु । इति सिद्धवत्कृत्य आह — बिभृहीति । हेरपित्त्वेन ङित्त्वाद्गुणनिषेध इति भावः । बिभृतात् बिभृतम् बिभृतेति सिद्धवत्कृत्य आह — - बिभराणीति । आटः पित्त्वेन ङित्त्वाऽभावान्न गुणनिषेध इति भावः । बिभराव बिभराम । लङ्याह — अबिभरिति । अबिभृ त् इति स्थिते गुणे रपरत्वे हलङ्यादिलोपे रेफस्य विसर्ग इति भावः । अबिभरुरिति । अभ्यस्तत्वात् झेर्जुस् ।जुसि चे॑ति गुण- । अबिभः अबिभृतम् अबिभृत । अबिभरम् अबिभृव अबिभृम । अबभृत अबिभ्राताम् अबिभ्रत । अबिभृथाः अबिभ्राथाम् अबिभृध्वम् । अबिभ्रि अबिभृवहि अबिभृमहि । आशीर्लिङ्याह — - भ्रियादिति । "रिङ्शयग्लिङ्क्षु" इति रिङ् । आत्मनेपदे आसीर्लिङ्याह — - भृषीष्टेति ।उश्चे॑ति कित्त्वान्न गुणः । अभार्षीदिति । अनिट्त्त्वान्न सिज्लोपः । सिचि वृद्धिः । रपरत्वमिति भावः । अभार्ष्टामित्यादि । आत्मनेपदे लुङ्याह — अभृतेति ।ह्यस्वादङ्गा॑दिति सिचो लोपः । अभृषातामित्यादि । माङ् माने इति । अनिट् । ङित्त्वादात्मनेपदी । श्लौ द्वित्वेभृञामि॑दिति अभ्यासस्य इत्त्वे मि मा ते इति स्थिते —
भृञामित् - भृञामित् । णिजां त्रयाणा॑मित्यतोऽनुवर्तनादाह — एषां त्रयाणामिति । केचित्तु कपिञ्जलाधिकरणन्यायेन त्रयाणामिति लभ्यत इत्याहुः । त्रयाणां किम् । जहाति ।श्लौ किम् । बभार ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
भृञ् माङ् ओहाङ् एषां त्रयाणामभ्यासस्य इत्स्यात् श्लौ। मिमीते। मिमाते। मिमते। ममे। माता। मास्यते। मिमीताम्। अमिमीत। मिमीत। मासीष्ट। अमास्त। अमास्यत॥ ओहाङ् गतौ॥ 7॥ जिहीते। जिहाते। जिहते। जहे। हाता। हास्यते। जिहीताम्। अजिहीत। जिहीत। हासीष्ट। अहास्त। अहास्यत॥ डु भृञ् धारणपोषणयोः॥ 8॥ बिभर्ति। बिभृतः। बिभ्रति। बिभृते। बिभ्राते। बिभ्रते। विभराञ्चकार, बभार। बभर्थ। बभृव। बिभराञ्चक्रे, बभ्रे। भर्तासि, भर्तासे। भरिष्यति, भरिष्यते। बिभर्तु। बिभराणि। बिभृताम्। अबिभः। अबिभृताम्। अबिभरुः। अबिभृत। बिभृयात्, बिभ्रीत। भ्रियात्, भृषीष्ट। अभार्षीत्, अभृत। अभरिष्यत्, अभरिष्यत॥ डु दाञ् दाने॥ 9॥ ददाति। दत्तः। ददति। दत्ते। ददाते। ददते। ददौ, ददे। दातासि, दातासे। दास्यति, दास्यते। ददातु॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.