Page loading... Please wait.
6|4|75 - बहुलं छन्दस्यमाङ्योगेऽपि
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|4|75
SK 3546
बहुलं छन्दस्यमाङ्योगेऽपि  
सूत्रच्छेदः
बहुलम् (प्रथमैकवचनम्) , छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्) , अमाङ्योगे (सप्तम्येकवचनम्) , अपि (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
लुङ्-लङ्-लृङ्क्षु  6|4|71 (सप्तमीबहुवचनम्) , अट्  6|4|71 (प्रथमैकवचनम्) , आट्  6|4|72 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 असिद्धवदत्राभात्  6|4|22
सम्पूर्णसूत्रम्
लुङ्लङ्लृङ्क्षु माङ्गयोगे अपि
सूत्रार्थः
वेदेषु - माङ्-योगे अपि अङ्गस्य अट् आट् बहुलम् भवतः ।
माङ्-अव्ययस्य उपस्थितौ न माङ्योगे 6|4|74 इत्यनेन अङ्गस्य अट्/आट्-आगमस्य निषेधः क्रियते । परन्तु वेदेषु माङ्योगेऽपि एतौ आगमौ कृतौ दृश्येते, तथा माङ्-विना अपि एतयोः निषेधः कृतः दृश्यते ।

यथा -
1. "जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय" (तैत्तिरीयब्राह्मणम् - 2.8.3.18) । अत्र "जनिष्ठाः" इति जन्-धातोः लुङ्-लकारस्य मध्यमपुरुषैकवचनम् अस्ति । अत्र यद्यपि माङ्-ग्रहणम् नास्ति, तथापि अडागमः न दृश्यते ।
2. "मा वः क्षेत्रे परबीजानि अवाप्सुः" (आपस्तम्बधर्मसूत्राणि) - अत्र "अवाप्सुः" इति वप्-धातोः लुङ्लकारस्य मध्यमपुरुषैकवचनम् अस्ति । अत्र यद्यपि माङ्-ग्रहणम् अस्ति , तथापि अडागमः दृश्यते ।
One-line meaning in English
In वेदाः, the अडागम आडागम may or may not be seen done in presence of माङ्.
काशिकावृत्तिः
छन्दसि विषये माङ्योगे ऽपि बहुलम् अडाटौ भवतः, अमाङ्योगे ऽपि न भवतः। अमाङ्योगे तावत् जनिष्ठा उग्रः। काममूनयीः। काममर्दयीत्। माङ्योगे ऽपि भवतः मा वः क्षेत्रे परबीजान्यवाप्सुः। मा अभित्थाः। मा आवः।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
मा वः क्षेत्र इति । वः युष्माकं क्षेत्रे भार्यायां परबीजानि परेषां वीर्याणि मा वाप्सुः, उप्तानि मा भूवन् । वपेः कर्मणि लुङ्, व्यत्ययेन परस्मैपदम्, झेर्जुस्, सिच्, वदव्रज इति वृद्धिः । क्वचितु माङ्योगेऽपि भवति इति प्रकम्य अवाप्सुरिति पठ।ल्ते, तथाध्ययनं तु न क्वचिद्दृष्टम् अभित्था इति । भिदेस्थास्, झलो झलि इति सिचो लोपः । आवरिति । पूर्वसूत्रे वृतावेव व्युत्पादितम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
अडाटो न स्तो माङ्योगेऽपि स्तः । जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय (जनि(स्वा)ष्ठा उ॒ग्रः सह॑से तु॒राय॑) । मा वः क्षेत्रे परबीजान्यवाप्सुः (मा वः॒ क्षेत्रे॑ परबी॒जान्यवा॑प्सुः) ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.