Page loading... Please wait.
6|4|141 - मन्त्रेष्वाङ्यादेरात्मनः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|4|141
SK 3554
मन्त्रेष्वाङ्यादेरात्मनः   🔊
सूत्रच्छेदः
मन्त्रेषु (सप्तमीबहुवचनम्) , आङि (सप्तम्येकवचनम्) , आदेः (षष्ठ्येकवचनम्) , आत्मनः (षष्ठ्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 असिद्धवदत्राभात्  6|4|22 भस्य  6|4|129
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
मन्त्रेषु आगि परतः आत्मनः आदेर्लोपो भवति। त्मना देवेभ्यः। त्मना सोमेषु। मन्त्रेषु इति किम्? आत्मना कृतम्। आङि इति किम्? यदात्मनस्तन्नो वरिष्ठा। आगो ऽन्यत्र अपि दृश्यते। त्मन्या समञ्जन्।
`आङ` इति तृतीयैकवचनस्यैषा संज्ञा पूर्वाचार्यैर्विहिता। `आङोऽन्यत्रापि दृश्यते` इति। `मन्त्रेषु` इति बहुवचननिर्देशादेतल्लभ्यते। बहुवचननिर्देशेन ह्रयमर्थः सूचितः--बहुविषयोऽयं निर्देश इति। एवञ्च बहुविषयो भवति यद्याङोऽन्यत्रापि क्वचिद्भवति, नान्यथा। `त्मान्यासमञ्जत` इति। सप्तम्येकवचने। अत्रादिलोपः। आदिग्रहणमुत्तरार्थम्। इह तु पूर्वसूत्रात्? `आतः` 6|4|140 इत्यनुवृत्तेरन्तरेणाप्यादिग्रहणमादेरेवलोपो भवतीति शक्यते विज्ञातुम्॥
आङिति पूर्वाचार्यप्रक्रियया तृतीयैकवचनस्य ग्रहणम् । आङेऽन्यत्रापि दृश्येत इति । तस्मादाङीति न वक्तव्यमित्यर्थः । आतः इत्यनुवृतेरादेरित्यपि शक्यमकर्तुम् । त्मन्येति । सप्तम्येकवचनस्य याशब्द आदेशः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
आत्मन्शब्दस्यादेर्लोपः स्यादाङि । त्मना देवेषु (त्मना॑ दे॒वेषु॑) ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
मन्त्रेष्वाङ्यादेरात्मनः (3139) (अतिव्याप्त्यापादकभाष्यम्) मन्त्रेष्वात्मनः प्रत्ययमात्रे लोपः प्रसङ्क्तव्यः । इहापि यथा स्यात् ‐ -त्मन्या समञ्जन् । त्मनोरन्तरस्थ इति ।। (अतिव्याप्तिनिरासभाष्यम्) यदि प्रत्ययमात्रे लोप उच्यते कथं आत्मन एव निर्मिमीष्व इति ? तस्मान्नार्थः प्रत्ययमात्रलोपेन । कथं ‐ -त्मन्या समञ्जन्, त्मनोरन्तरस्थ इति ? छान्दसत्वात्सिद्धम् । दृष्टानुविधिश्छन्दसि भवति ।। (6610 सूत्रांशप्रत्याख्यानवार्तिकम् ।। 1 ।।) - आदिग्रहणानर्थक्यमाकारप्रकरणात् - आदिग्रहणं चानर्थकम् । किं कारणम् ? आकारप्रकरणात् । आतः इति वर्तते ।।