Page loading... Please wait.
6|4|100 - घसिभसोर्हलि च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|4|100
SK 3550
घसिभसोर्हलि च  
सूत्रच्छेदः
घसि-भसोः (षष्ठीद्विवचनम्) , हलि (सप्तम्येकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
अङ्गस्य  6|4|1 असिद्धवदत्राभात्  6|4|22
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
घसि भस इत्येतयोः छन्दसि उपधाया लोपो भवति लहादौ अजादौ च क्गिति प्रत्यये परतः। सग्धिश्च मे सपीतिश्च मे। बब्धाम् ते हरी धानाः। सग्धिः इति अदेः क्तिनि बहुलं छन्दसि इति घस्लादेशे उपधायाः लोपे च कृते झलो झलि 8|2|26 इति सकारलोपः। धत्वं तकारस्य, जश्त्वं घकारस्य। ततः समाना ग्धिः सग्धिः इति समासे कृते समानस्य सभावः। बब्धाम् इति भसेर् लोटि तामि श्लौ द्विर्वचने कृते उपधालोपसलोपधत्वजश्त्वानि कर्तव्यानि। द्विर्वचनात् परत्वान् नित्यत्वाच् च उपधालोपः प्राप्नोति, छान्दसत्वात् स तथा न क्रियते। अजादौ बप्सति। क्ङिति इत्येव, अंशून् बभस्ति।
`धत्वं तकारस्य` इति। `झषस्तथोर्धोऽधः` 8|2|40 इति। `जश्त्वं धकारस्य` इति। `झलां जश्? झशि` 8|4|52 इति। `समासे कृते` इति। `पूर्वापरप्रथम` 2|1|57 इत्यादिना। `समानस्य सभावः` इति। `समानस्य च्छन्दसि` 6|3|83 इत्यादिना। यदि द्विर्वचनात्पूर्वमुपधालोपः क्रियते, तदैकाच्त्वाभावाद्द्विर्वचनं न प्राप्नोति? इत्यत् आह--`छान्दसत्वात्` इत्यादि। `बन्धाम्` इति। छान्दसमेतत्। तत्र `बहुलं छन्दसि` 2|4|39 इति वचनाद्बहुलं विषयो भवन्ति। तेन यद्यपि परत्वान्नित्यन्तावच्च द्विर्वचनात्? पूर्वमुपधालोपः प्रप्नोति, तथापि स तथा न क्रियते। द्विर्वचनात्? पूर्वं न क्रियत इति भावः। `बप्सति` इति। भसेः परस्य झेरदादेशः, शपः श्लुः, `श्लौ` 6|1|10 इति द्विर्वचनम्, अभ्यासकार्यम्, उपधालोपे कृते भकारस्य चत्र्वम्--पकारः। `बस्ति` इति। तिपि रूपम्॥
सूत्रे चकारस्य पाठोऽनार्षः । तथा च वार्तिकम् - हल्ग्रहणमपरिभाष्यम्, अन्यत्रापि दर्शनात् इति । तथा न क्रियत इति । यदि क्रियेत, अनच्कत्वाद् द्विर्वचनं न स्यादिति भावः । पूर्वत्र अचीत्यधिकारादिह हलीत्युक्तम्, तदुपादानाद् - अचि न स्यादिति चकारेण समुच्चयः । यदि पूर्ववैवाचीत्यनुवर्तते, नैह इत्युच्येत, ततः हलि च इति शक्यमकर्तुम्, उतरार्थ तु तत्क्रतम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
सग्धिश्च मे (सग्धि॑श्च मे) । बब्धां ते हरी धानाः (ब॒ब्धां ते॒ हरी॑ धा॒नाः) । हुझलूभ्यो हेर्धिः (कौमुदी-2425)
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
घसिभसोर्हलि (3098) (6576 हलिग्रहणप्रत्याख्यानवार्तिकम् ।। 1 ।।) - हल्ग्रहणानर्थक्यमन्यत्रापि दर्शनात् - हल्ग्रहणमनर्थकम् । किं कारणम् ? अन्यत्रापि दर्शनात् । अन्यत्रापि हि लोपो दृश्यते ‐ -अग्निर्वनानि वप्सति, शरावे वप्सति ‐ -इति ।।