Page loading... Please wait.
6|1|199 - पथिमथोः सर्वनामस्थाने
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
6|1|199
SK 3687
पथिमथोः सर्वनामस्थाने   🔊
सूत्रच्छेदः
पथि-मथोः (षष्ठीद्विवचनम्) , सर्वनामस्थाने (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
-
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
पथिमथिशब्दावौणादिकाविनिप्रत्ययान्तौ प्रत्ययस्वरेण अन्तोदात्तौ, तयोः सर्वनामस्थाने परतः आदिरुदात्तो भवति। पन्थाः, पन्थानौ, पन्थानः। मन्थाः, मन्थानौ, मन्थानः। सर्वनामस्थाने इति किम्? पथः पश्य। मथः पश्य। उदात्तनिवृत्तिस्वरेण अन्तोदात्तो भवति। प्रत्ययलक्षणम् अत्र अपि न इष्यते। पथिप्रियः इत्यत्र पूर्वपदप्रकृतिस्वरेण अन्तोदात्तः पथिशब्दः।
`पथिमथिशब्दो` इत्यादि। `गमेरिनिः` (द।उ।6।57) इत्यत इनिप्रत्यये वत्र्तमाने `मन्थः` (द।उ।6।62) इतीनिप्रत्ययः, अतो मथिञ्शब्दो व्युत्पाद्यते, `परमे कित्` (द।उ।6।61) इत्यतः किद्ग्रहणानुवृत्तेर्मनथेरनुनासिकलोपः। `पतस्थ च` (द।उ।6।63) इति पथिञ्शब्दोऽपीनित्प्रत्ययान्त इति तेनेतौ प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्तौ। `पन्थाः` इति। `पथिमथ्यृभुक्षामात्` 7|1|87 इत्यकरान्तादेशः। `इतोऽत्? सर्वनामस्थाने` 7|1|86 इतीकारस्यात्त्वम्, `थो न्थः` 7|1|87 इति थस्य न्थादेशः।`पथः पश्य` इति। `भस्य टेर्लोपः` 7|1|88 इति टिलोपः। तत्र कृते `अनुदात्तस्य च यत्रोदात्त लोपः` 6|1|155 इत्यन्तोदात्तत्वम्। `पथिप्रियः` इति। पन्थाः प्रियो यस्येति बहुव्रीहिः। `वा प्रियस्य` (वा।114) इति प्रियशब्दस्य पक्षे परनिपातः॥
पथिमथिशब्दावित्यादि। ठ्गमेरिनिःऽ, ठ्पुषः कित्ऽ, ठ्मन्थःऽ, ठ्पतेस्थ चऽ इतीनिप्रत्ययः, मन्थः कित्वादुपधालोपः--पन्थाः, मन्था इति। ठ्पथिमथ्यृभुक्षामात्ऽ इत्यादिकार्यम् । पथः पश्येति। भस्य टेर्लोपः। प्रत्ययलक्षणमत्रापि नेष्यते। अतिप्रसङ्गस्तु पूर्ववत् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
आदिरुदात्तः स्यात् । अयं पन्थाः (अ॒यं पन्थाः॑) सर्वनामस्थाने किम् । ज्योतिष्मः पथो रक्ष (ज्योति॑ष्मतः प॒थो र॑क्ष) । उदात्तनिवृत्तिस्वरेणान्तोदात्तं पदम् ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.