Page loading... Please wait.
5|4|12 - अमु च च्छन्दसि
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|4|12
SK 3503
अमु च च्छन्दसि  
सूत्रच्छेदः
अमु (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः)(अव्ययम्) , छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
अद्रव्यप्रकर्षे  5|4|11 (सप्तम्येकवचनम्) , आमु  5|4|11 (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः) , किम्-एत्-तिङ्-अव्यय-घात्  5|4|11 (पञ्चम्येकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
किम्-एत्-तिङ्-अव्यय-घात् अद्रव्यप्रकर्षे आमु अमु च छन्दसि
सूत्रार्थः
"किम्" शब्दः, एकारान्तशब्दाः, तिङन्तशब्दाः तथा च अव्ययवाचकशब्दाः - एतेषाम् "घ"प्रत्ययान्तरूपेभ्यः यदि द्रव्यस्य प्रकर्षः न निर्दिश्यते, तर्हि वेदेषु स्वार्थे "आमु" तथा "अमु" एतौ प्रत्ययौ स्वार्थे प्रयुक्तौ दृश्येते ।
किमेत्तिङव्ययघादाम्वद्रव्यप्रकर्षे 5|4|11 इत्यनेन सूत्रेण "किम्", "एदन्तशन्दाः", "तिङन्ताः" तथा "अव्ययानि" - एतेभ्यः अद्रव्यप्रकर्षे विहितात् तरप् / तमप् -प्रत्ययात् नित्यम् "आम्" प्रत्ययः विधीयते । वेदेषु अस्मिन्नेव सन्दर्भे "अम्" इति प्रत्ययः अपि कृतः दृश्यते । अस्य साधुत्वार्थम् वर्तमानसूत्रस्य निर्माणं कृतम् अस्ति ।

उदाहरणानि -

1. ऋग्वेदे 10.126.8 - ए॒वो ष्व१॒॑स्मन्मु॑ञ्चता॒ व्यंह॒: प्र ता॑र्यग्ने प्रत॒रं न॒ आयु॑: ।
अत्र "प्रतरम्" इति शब्दः "प्र" इत्यस्मात् अव्ययात् "तरप्" प्रत्यये कृते तत "अम्" प्रत्ययं कृत्वा सिद्ध्यति । "अतिशयेन विशेषः / प्रमुखः" इति अर्थः ।

2. शुक्लयजुर्वेदे 17.51 - इन्द्रेमं प्रतरां नय सजातानामसद्वशी ।
अत्र "प्रतराम्" इति शब्दः प्र" इत्यस्मात् अव्ययात् "तरप्" प्रत्यये कृते तत "आम्" प्रत्ययं कृत्वा सिद्ध्यति ।

विशेषः - अम्-प्रत्ययान्तशब्दाः तद्धितश्चासर्वविभक्तिः 1|1|38 इत्यनेन अव्ययसंज्ञकाः भवन्ति । स्वरादिगणे अपि "अम्" इति प्रत्ययः पाठ्यते, अतः स्वरादिनिपातमव्ययम् 1|1|37 इत्यनेनापि अस्य अव्ययसंज्ञा भवति ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
किमेत्तिङव्ययघादद्रव्यप्रकर्षे अमु प्रत्ययो भवति छन्दसि विषये। चकारादामु च। प्रतरं न आयुः। प्रतरां नय। स्वरादिषु अम् आम् इति पठ्यते, तस्मात् तदन्तस्य अव्ययत्वम्।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
प्रतरामिति। प्रशब्दार्थस्य प्रकर्षस्य प्रकर्षे तरप् प्रकृष्टतर इतिवत्। अत्राअप्युदित्करणम् ठिच एकाचोऽम्प्रत्ययवच्चऽ इत्यत्रास्यापि ग्रहणं मा भूदिति। यदि स्यादत्रापि यद् दृष्ट्ंअ कार्यं तदप्यतिदिश्येत, तत्र को दोषः? इह--स्त्रियम्मन्यः, यस्येतिलोपः प्राप्नोति ॥
सिद्धान्तकौमुदी
किमेत्तिङव्ययघादित्येव । प्रतं नयं प्रतरम् (प्रतं न॑यं प्रत॒रम्) ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.