Page loading... Please wait.
5|3|109 - एकशालायाष्ठजन्यतरस्याम्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|3|109
SK 2064
एकशालायाष्ठजन्यतरस्याम्   🔊
सूत्रच्छेदः
एकशालायाः (पञ्चम्येकवचनम्) , ठच् (प्रथमैकवचनम्) , अन्यतरस्याम् (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
इवे  5|3|96 (सप्तम्येकवचनम्) , ठक्  5|3|108 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
एकशालायाः इवे ठच्, अन्यतरस्याम् ठक्
सूत्रार्थः
"एकशाला" शब्दात् "इव" इति सन्दर्भे स्वार्थे ठच् प्रत्ययः विकल्पेन भवति । पक्षे ठक् प्रत्ययः अपि विधीयते ।
"एकशाला" (single room) शब्दात् "इव" अस्मिन् सन्दर्भे स्वार्थे ठच् तथा ठक् प्रत्ययौ भवतः ।

एकशाला इव गृहम् (A house that has a single room)
= एकशाला + ठक् / ठच्
→ एकशाला + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति इक-आदेशः]
→ ऐकशाला / एकशाला + इक [ठक्-प्रत्ययस्य विषये किति च 7|2|118 इति आदिवृद्धिः]
→ ऐकशाल् / एकशाल् + इक [यस्येति च 6|4|148 इति आकारलोपः]
→ ऐकशालिक / एकशालिक

एकशाला इव तत् ऐकशालिकम् एकशालिकम् वा । Just like a single hall / single room - इत्याशयः ।

स्मर्तव्यम् - इवे प्रतिकृतौ 5|2|96 इत्यनेन प्रतिकृतेः विषये निर्दिष्टम् कन्-प्रत्ययं बाधित्वा प्रतिकृतेः विषये अन्येषु च विषयेषु सर्वत्र "एकशाला" शब्दात् "इव" इति सन्दर्भे ठक् / ठच् प्रत्ययः एव भवति ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
एकशालाशब्ददिवार्थे ऽन्यतरस्यां ठच् प्रत्ययो भवति। अन्यतरस्यांग्रहणेन अनन्तरः ठक् प्राप्यते। एकशालेव एकशालिकः, ऐकशालिकः।
`अन्यतरस्यांग्रहणेन` इत्यादि। पूर्वसूत्रेण 5|3|108 विहितत्वाट्ठगेवानन्तरः। अन्यतरस्यांग्रहणं समुच्चयार्थम्। अतस्तेन `अनन्तरस्य विधिर्वा भवति प्रतिषेधो वा` (व्या।प।19) इति स एव प्राप्यते॥
अनेकार्थत्वन्निपातानामन्यतरस्यांग्रहणमिह समुच्चयार्थम्, न विकल्पार्थमित्याह--अन्यतरस्यांग्रहणेनेत्यादि ॥
सिद्धान्तकौमुदी
एकशालाशब्दादिवार्थे ठज्वा पक्षे ठक् । एकशालेव एकशालिकः । ऐकशालिकः ॥
एकशालायाष्ठजन्यतरस्याम् - एकशालायाः । पक्षे ठगिति । अन्यतरस्याङ्ग्रहणम् अनन्तरठ,कः समुच्चयार्थमिति भावः ।ठज्वे॑त्येव सुवचम् ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.