Page loading... Please wait.
5|3|105 - कुशाग्राच्छः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|3|105
SK 2060
कुशाग्राच्छः   🔊
सूत्रच्छेदः
कुशाग्रात् (पञ्चम्येकवचनम्) , छः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
इवे  5|3|96 (सप्तम्येकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
कुशाग्रात् इवे छः
सूत्रार्थः
"कुशाग्र" इत्यस्मात् शब्दात् "इवे" इति सन्दर्भे "छ" प्रत्ययः भवति ।
"कुशाग्र" (Tip of a grass) शब्दात् "इव" अस्मिन् सन्दर्भे स्वार्थे छ-प्रत्ययः भवति । यथा -

कुशाग्रम् इव चिन्तनम् (A thought process that is as fine / सूक्ष्म as the tip of the grass)
= कुशाग्र + छ
→ कुशाग्र + ईय [आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम् 7|1|2 इति छकारस्य ईय्-आदेशः]
→ कुशाग्र् + ईय [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः ।]
→ कुशाग्रीय ।
कुशाग्रः इव यः सः कुशाग्रीय ।As fine / सूक्ष्म as the tip of the grass) इति अर्थः ।
यथा - कुशाग्रीयम् शस्त्रम् । कुशाग्रीया बुद्धिः । कुशाग्रीयः प्रश्नः ।

स्मर्तव्यम् - इवे प्रतिकृतौ 5|2|96 इत्यनेन प्रतिकृतेः विषये निर्दिष्टम् कन्-प्रत्ययं बाधित्वा प्रतिकृतेः विषये अन्येषु च विषयेषु सर्वत्र "कुशाग्र" शब्दात् "इव" इति सन्दर्भे छ-प्रत्ययः एव भवति ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
कुशाग्रशब्दादिवार्थे छः प्रत्ययो भवति। कुशाग्रम् इव सूक्ष्मत्वात् कुशाग्रीया बुद्धिः। कुशाग्रीयं शस्त्रम्।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
कुशाग्रमिव कुशाग्रीया बुद्धिः ॥
कुशाग्राच्छः - कुशाग्राच्छः । इवे इत्येव । कुशाग्रमिवेति । सूक्ष्मत्वेन सादृश्यम् । कुशाग्रवत्सूक्ष्मेत्यर्थः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.