Page loading... Please wait.
5|2|88 - इष्टादिभ्यश्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|2|88
SK 1888
इष्टादिभ्यश्च   🔊
सूत्रच्छेदः
इष्टादिभ्यः (पञ्चमीबहुवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
अनेन  5|2|85 (तृतीयैकवचनम्) , इनिः  5|2|86 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"अनेन" (इति) इष्टादिभ्यः इनिः
सूत्रार्थः
इष्टादिगणस्य शब्देभ्यः "अनेन" इति सन्दर्भे "इनि" प्रत्ययः भवति ।
इष्टादिगणस्य प्रातिपदिकेभ्यः "अनेन" अस्मिन् सन्दर्भे "इनि" इति प्रत्ययः भवति ।

इष्टादिगणः अयम् - इष्ट, पूर्त, उपसादित, निगदित, परिवादित, निकथित, परिकथित, परिगदित, सङ्कलित, निपठित, सङ्कल्पित, अनर्चित, विकलित, संरक्षित, निपतित, पठित, परिकलित, अर्चित, परिरक्षित, पूजित, गणित, परिगणित, उपगणित, अनुगणित, अवकीर्ण, परित, आयुक्त, आम्नात, श्रुत, अधीत, आसेवित, अपवारित, अवकल्पित, निराकृत, उपकृत, उपाकृत, अनुयुक्त, उपनत, अनुगुणित, अनुपठित, व्याकुलित, निगृहीत, निषादित ।

उदाहरणानि -
1. अनेन इष्टम् सः इष्टी । The one who desired something - इत्यर्थः ।
2. अनेन पूर्तम् सः पूर्ती । The one who has completed certain work ।
4. अनेन उपसादितम् सः उपसादिती । The one who has come near ।
आदयः ।
एतेषाम् शब्दानां प्रयोगः शिष्टप्रयोगं दृष्ट्वैव कर्तव्यः ।

विशेषः - इष्टादिगणे विद्यमानाः सर्वे शब्दाः "क्त"प्रत्ययान्ताः सन्ति । एतेभ्यः निर्मिताः इन्-प्रत्ययान्तशब्दानाम् वाक्ये यदा प्रयोगः भवति, तदा वाक्ये विद्यमानस्य कर्मपदस्य सप्तमी विभक्तिः विधीयते । अस्मिन्नेव विषये काशिकाकारः वदति - "क्तस्य इन्-विषयस्य कर्मणि इति सप्तम्युपसङ्ख्यायते" । यथा - यज्ञे इष्टी ( The one who desired a यज्ञ) । अत्र "इष्टी" इति कर्ता, तस्य कर्मपदम् "यज्ञ" इति । वाक्ये इदं कर्मपदम् सप्तम्या निर्दिश्यते, अतः "यज्ञे इष्टी" इति वाक्यप्रयोगः क्रियते । एवमेव - श्राद्धे पूर्ती (The one who completed a श्राद्ध) । आचार्ये उपसादी (The one who has approached the teacher) - आदयः । अत्र सर्वत्र कर्मपदस्य सप्तमी विभक्तिः विधीयते ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
अनेन इत्येव इष्टादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यः अनेन इत्यस्मिन्नर्थे इनिः प्रत्ययो भवति। इष्टमनेन इष्टी यज्ञे। पूर्ती श्राद्धे। क्तस्येन्विषयस्य कर्मणि इति सप्तम्युअसङ्ख्यायते। इष्ट। पूर्त। उपसादित। निगदित। परिवादित। निकथित। परिकथित। सङ्कलित। निपठित। सङ्कल्पित। अनर्चित। विकलित। संरक्षित। निपतित। पठित। परिकलित। अर्चित। परिरक्षित। पूजित। परिगणित। उपगणित। अवकीर्ण। परित। आयुक्त। आम्नात। श्रुत। अधीत। आसेवित। अपवारित। अवकल्पित। निराकृत। उपकृत। उपाकृत। अनुयुक्त। उपनत। अनुगुणित। अनुपठित। व्याकुलित। निगृहीत। इष्टादिः।
`इष्टो यज्ञे` इति। कथं पुनरत्र सपतमी; यावता यज्ञस्य कर्मतायां द्वितीयया भवितव्यम्? इत्याह--`क्तस्येन्विषयस्य` इत्यादि।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
इष्टमनेन इष्टी । अधीती ॥
इष्टादिभ्यश्च - इष्टादिभ्यश्च । इष्टादिभ्यस्तृतीयान्तेभ्योऽनेनेत्यर्थे इनिः स्यादित्यर्थः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.