Page loading... Please wait.
5|2|70 - तन्त्रादचिरापहृते
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
5|2|70
SK 1870
तन्त्रादचिरापहृते   🔊
सूत्रच्छेदः
तन्त्रात् (पञ्चम्येकवचनम्) , अचिर-अपहृते (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
कन्  5|2|64 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"अचिर-अपहृते" (इति) तन्त्रात् कन्
सूत्रार्थः
"अचिरापहृते" (इदानीम् एव दूरीकृतम्) अस्मिन् अर्थे पञ्चमीसमर्थात् "तन्त्र" शब्दात् कन्-प्रत्ययः भवति ।
प्रारम्भे सूत्रे प्रयुक्तयोः शब्दयोः अर्थम् पश्यामः -

1. "तन्त्र" = "वस्त्रनिर्माणस्य यन्त्रम्" (A textile machine for weaving yarn into a textile)
2. "अचिरापहृतम्" = अचिरात् अपहृतम् इति अचिरापहृतम् । इदानीमेव निष्कासितम् / दूरीकृतम् - इत्याशयः ।

अतः अस्य सूत्रस्य अर्थः अयम् - यत् वस्त्रम् तन्त्रात् इदानीमेव निष्कासितम् / दूरीकृतम् अस्ति (इत्युक्ते, इदानीमेव यस्य वस्त्रस्य निर्माणम् कृतम् अस्ति) तस्य निर्देशार्थम् "तन्त्र" शब्दात् कन्-प्रत्ययः भवति । तन्त्रात् अचिरापहृतम् तन्त्रकम् वस्त्रम् ।A piece of cloth that is newly constructed इत्याशयः ।तथैव - तन्त्रकः पटः । तन्त्रका शाटी ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
तन्त्रशब्दान् निर्देशादेव पञ्चमीसमर्थातचिरापहृते इत्येतस्मिन्नर्थे कन् प्रत्ययो भवति। अचिरापहृतः स्तोककालापहृतः इत्यर्थः। तन्त्रादचिरापहृतः तन्त्रकः पटः। तन्त्रकः प्रावारः। प्रत्यग्रो नव उच्यते।
`अचिरापह्मतम्` इति। अचिरशब्दोऽल्पकालवचनः, तस्यापह्मतशब्देनापह्मतो गतः कालोऽस्येति `कालाः परिमाणिना` 2|2|5 इति समासः। `पञ्चमीसमर्थात्` इति। निर्देशादेव। न हीह काचित्? प्रकृता विभक्तिरनुवत्र्तते, पञ्चमीनिर्देशश्च श्रुयते, तस्मान्निर्देशादेव पञ्चमीसमर्थात्? प्रत्ययो विज्ञायते। सा पुनः पञ्चम्यपहरतेरपायवचनत्वात्? तद्योगेन तन्त्रमपादानमेव भवतीत्यपादानलक्षणा वेदितव्या॥
तन्यन्ते तन्तवोऽस्मिन्नति तन्त्रमुतन्तुवायशलाका, तन्त्रातेर्वा एरचि णिलोपः। अचिरापहृत इति। अचिरः कालोऽपहृतस्येति ठ्कालाः परिमाणिनाऽ इति समासः। पञ्चमीसमर्थादिति। अपहृतयोगे ठपादाने, पञ्चमीऽ ॥
सिद्धान्तकौमुदी
तन्त्रकः । पटः । प्रत्यग्र इत्यर्थः ॥
तन्त्रादचिरापहृते - तन्त्रादचिरापह्मते । तन्त्रशब्दात्पञ्चम्यन्तादचिरापह्मतेऽर्थे कनित्यर्थः । तन्त्रं — तन्तुवायशलाका । अचिरेण कालेन अपह्मतः — अचिरापह्मतः ।कालाः परिमाणिने॑ति समासः । प्रत्यग्र इति । नूतन इत्यर्थः ।
तन्त्रादचिरापहृते - तन्त्रात् । तन्यन्ते तन्तवोऽस्मिन्निति व्युत्पत्त्था तन्त्रं=तन्तुवायशलाका । अचिरः कालोऽपह्मतस्येत्यचिरापह्मतस्तस्मिन् ।कालाः परिमाणने॑ति समासः । प्रत्यग्र इति । नूतन इत्यर्थः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.