Page loading... Please wait.
4|4|51 - तदस्य पण्यम्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|51
SK 1601
तदस्य पण्यम्   🔊
सूत्रच्छेदः
तत् (प्रथमैकवचनम्) , अस्य (षष्ठ्येकवचनम्) , पण्यम् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वहतेष्ठक्  4|4|1 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तत् अस्य पण्यम्" इति समर्थानां प्रथमात् परः ठक् प्रत्ययः
सूत्रार्थः
"अस्य पण्यम्" अस्मिन् अर्थे प्रथमासमर्थात् ठक् प्रत्ययः भवति ।
"पण्य" इति पण् (व्यवहारे) धातोः "यत्" प्रत्ययान्तरूपम् । व्यवहारम् कर्तुम् / क्रेतुम् योग्यम् तत् पण्यम् । "अस्य पण्यम्" अस्मिन् अर्थे यत् पण्यम् तस्मात् प्रथमासमर्थात् ठक्-प्रत्यय भवति । यथा -

1. अपूपाः पण्यम् अस्य सः आपूपिकः । यस्य अपूपाः क्रेतुम् योग्याः, सः आपूपिकः अस्ति इत्युच्यते ।
2. मोदकाः पण्यम् अस्य सः मौदकिकः । यस्य मोेदकाः क्रेतुम् योग्याः, सः मौदकिकः ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
तदिति प्रथमासमर्थादस्य इति षष्ठ्यर्थे ठक् प्रत्ययो भवति यत्तत्प्रथमासमर्थं पण्यं चेत् तद् भवति। अपूपाः पण्यम् अस्य आपूपिकः। शाष्कुलिकः। मौदकिकः। पण्यम् इति विशेषनं तद्धितवृत्तावन्तर्भूतम् अतः पण्यशब्दो न प्रयुज्यते।
अपूपाः पण्यमस्येत्यापूपिकः।अथ यथा वाक्ये पण्यशब्दो युज्यते तथा वृत्तावपि कस्मान्न युज्यते? इत्याह-- `पण्यम्` इति। `विशेषणम्` इत्यादि। अथ य एवमवेक्ष्यमाणः पण्यार्थं वृत्तावन्तर्भावयति तेन गतार्थत्वात् पण्यशब्दो न प्रयुज्यते॥
पण्यमिति विशेषणामत्यादि । इह यो विशेषणमुपाधिर्वोपादीयते द्येत्ये तस्मिस्तेन भवितव्यम्, तद्यथा---ठ्सास्य देवताऽ, इन्द्रो देवता अस्य ऐन्द्रः स्थालीपाक इति देवतात्वं वृतावन्तर्भवति, तद्वदत्रापि पण्यत्वमन्तर्भवतीति नात्रापूर्वं किञ्चित् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
अपूपाः पण्यमस्य आपूपिकः ॥
तदस्य पण्यम् - तदस्य पण्यम् । अस्मिन्नर्थे प्रथमान्ताट्ठगित्यर्थः । विक्रेतव्यं द्रव्यं-पण्यम् । लवणाट्ठञ् ।तदस्य पण्य॑मित्येव ।
तदस्य पण्यम् - पण्यमिति । पणितव्येऽर्थेअवद्यपण्ये॑ति यदन्तो निपातितः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.