Page loading... Please wait.
4|4|42 - प्रतिपथमेति ठंश्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|42
SK 1592
प्रतिपथमेति ठंश्च   🔊
सूत्रच्छेदः
प्रतिपथम् (द्वितीयैकवचनम्) , एति क्रियापदम् ठन् (प्रथमैकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
तत्  4|4|28 (द्वितीयैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वहतेष्ठक्  4|4|1 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तत् प्रतिपथम् एति" (इति) समर्थानाम् प्रथमः ठक् ठन् च प्रत्ययः
सूत्रार्थः
"एति" अस्मिन् अर्थे द्वितीयासमर्थात् "प्रतिपथ"शब्दात् ठक् तथा ठन् प्रत्ययौ भवतः ।
"प्रतिपथम्" शब्दस्य अर्थद्वयम् भवति - (अ) प्रत्येकः मार्गः । (पन्थानं पन्थानं प्रति प्रतिपथम् ) । (आ) मुख्यं मार्गम् विहाय अन्यः मार्गः । एतयोः द्वयोः अपि विषये यः "प्रतिपथम् एति" (= गच्छति) तस्य निर्देशं कर्तुम् "प्रतिपथ" शब्दात् ठक् तथा ठन् प्रत्ययौ भवतः । यथा -

1. प्रतिपथम् एति सः = प्रतिपथ + ठक् → प्रातिपथिक ।
2. प्रतिपथम् एति सः = प्रतिपथ + ठन् → प्रतिपथिक ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
प्रतिपथशब्दाद् द्वितीयासमर्थादेति इत्यस्मिन्नर्थे ठन् प्रत्ययो भवति, चकाराट् ठक् च। प्रतिपथम् एति प्रतिपथिकः, प्रातिपथिकः।
`प्रतिपधिकम्` इति। पूर्ववद्वीप्सायाम्, आभिमुख्ये वाऽव्ययीभावः। पन्थानं पन्थानं प्रति प्रतिपथम्। आभिमुख्ये-- पथ आभिमुख्यं प्रतिपथम्। यः सर्वान् पथ एति, आभिमुख्येन वा पन्थानमेति स प्रातिपदिक इति चाभिधीयते॥
प्रतिपथमिति । पूर्ववद्वीप्सायामव्ययीभावः, ठृक्पूरब्धूःऽ इत्यकारः समासान्तः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
प्रतिपथमेति प्रातिपथिकः ॥
प्रतिपथमेति ठंश्च - प्रतिपथमेति ठंश्च । प्रतिपथमित्यव्ययीभावादेतीत्यर्थे ठन्ठक्च स्यादित्यर्थः । प्रतिपथमिति ।लक्षणेनाभिप्रती आभिमुख्ये॑ इत्यव्ययीभावः । "ऋक्पूः" इति समासान्तः ।
प्रतिपथमेति ठंश्च - प्रतिपथमिति । वीप्सयामाभिमुख्ये वाऽव्ययीभावः ।ऋक्पू॑रिति समासान्तः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.