Page loading... Please wait.
4|4|38 - आक्रन्दाट्ठञ्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|38
SK 1588
आक्रन्दाट्ठञ्च   🔊
सूत्रच्छेदः
आक्रन्दात् (पञ्चम्येकवचनम्) , ठञ् (प्रथमैकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
तत्  4|4|28 (द्वितीयैकवचनम्) , धावति  4|4|38 (क्रियापदम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वहतेष्ठक्  4|4|1 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तत् धावति" (इति) आक्रन्दात् ठञ् च
सूत्रार्थः
"धावति" अस्मिन् अर्थे द्वितीयासमर्थात् आक्रन्दशब्दात् ठञ् तथा ठक् प्रत्ययौ भवतः ।
"आक्रन्द" इति कस्यचन देशस्य नाम । यस्मिन् देशे नित्यम् आक्रन्दनं श्रूयते, तस्य अभिधानम् "आक्रन्द"देशः । दुःखिनां रोदनस्थानम् इत्याशयः । अस्मात् शब्दात् "धावति" अस्मिन् अर्थे ठक्-प्रत्ययः तथा ठञ्-प्रत्ययः - द्वावपि भवतः । आक्रन्दं धावति सः आक्रन्दिकः ।

ज्ञातव्यम् - ठक् तथा ठञ् - द्वयोः प्रत्यययोः प्रयोगेन "आक्रन्दिक" एतत् समानमेव रूपं जायते । परन्तु द्वयोः रुपयोः स्वरे भेदः अस्ति । ठञ्-प्रत्ययान्तः "आक्रन्दिक" शब्दः ञ्नित्यादिर्नित्यम् 6|1|197 इत्यनेन आद्युदात्तः भवति, तथा ठक्-प्रत्ययान्तः "आक्रन्दिक"शब्दः कितः 6|1|165 इत्यनेन अन्तोदात्तः भवति ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
आक्रन्दन्ति एतस्मिन् नित्याक्रन्दो देशः। अथ वा आक्रन्द्यते इत्याक्रन्दः आर्तायनम् उच्यते। विशेषाभावाद् द्वयोरपि ग्रहणम्। आक्रन्दशब्दात् तदिति द्वितीयासमर्थाद् धावति इत्येतस्मिन्नर्थे ठञ् प्रत्ययो भवति, चकाराट् ठक् च। स्वरे विशेषः। आक्रन्दं धावति आक्रन्दिकः। आक्रन्दिकी।
`आत्र्तायनम्` इति। परित्राणार्थमीयते गम्यत इत्ययनम्, आत्र्तानामयनमात्र्तायनम्। शरणमित्यर्थः॥
आक्रन्दो देश इति । दुः खितानां रोदनस्यायनमार्तायनमुच्यते, आर्तैरीयते प्राप्यत इति कृत्वा । आर्तायनमार्तानां त्राता आक्रन्द इत्युच्यते, आक्रन्द्यते आर्तैराहूयत इति कृत्वा ॥
सिद्धान्तकौमुदी
अस्माट्ठञ् स्याच्चाट्ठक् धावतीत्यर्थे । आक्रन्दं दुःखिनां रोदनस्थानं धावति आक्रन्दिकः ॥
आक्रन्दाट्ठञ्च - आक्रन्दाट्ठञ्च । अस्मादिति । आक्रन्दशब्दाद्द्वितीयान्तादित्यर्थः । आकन्दन्ति । अस्मिन्नत्याक्रन्दः । तदाह — रोदनस्थानमिति ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.