Page loading... Please wait.
4|4|23 - चूर्णादिनिः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|23
SK 1573
चूर्णादिनिः   🔊
सूत्रच्छेदः
चूर्णात् (पञ्चम्येकवचनम्) , इनिः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
तेन  4|4|2 (तृतीयैकवचनम्) , संसृष्टे  4|4|22 (सप्तम्येकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वहतेष्ठक्  4|4|1 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तेन संसृष्टे" इति चूर्णात् इनि
सूत्रार्थः
"संसृष्टम्" अस्मिन् अर्थे तृतीयासमर्थात् चूर्णशब्दात् "इनि"प्रत्ययः भवति ।
"संसृष्टम्" इत्युक्ते एकीकृतम् । यत्र एकीकरणस्य साधनम् "चूर्णम्" अस्ति, तत्र एकीकृतस्य पदार्थस्य निर्देशं कर्तुम् "चूर्ण"शब्दात् इनिप्रत्ययः भवति । यथा -

चूर्णेन संसृष्टम्
→ चूर्ण + इनि
→ चूर्ण् + इन् [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ चूर्णिन्

ज्ञातव्यम् - "इनि" प्रत्यये अन्तिमः इकारः इत्संज्ञकः नास्ति, यतः तस्य इत्संज्ञायाः किमपि प्रयोजनम् न । अत्र अयम् इकारः उच्चारणार्थः उक्तः अस्ति । यदि आचार्यः केवलम् "इन्" प्रत्ययम् अवदिष्यत्, तर्हि अन्तिमनकारस्य हलन्त्यम् 1|3|3 इत्यनेन इत्संज्ञा, ततः लोपः च अभविष्यत् । तत् तथा मा भूत्, अतः अत्र अन्ते इकारः स्थापितः अस्ति ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
चूर्णशब्दादिनिः प्रत्ययो भवति संसृष्ते। ठको ऽपवादः। चूर्णैः संसृष्टाः चूर्णिनो ऽपूपाः। चूर्णिनो धानाः।
ननु च चूर्णेन ये संसृष्टास्तेषां चूर्णमस्ति, तत्र मत्वर्थीयेनैवेनिना सिद्धमिति तदपार्थकमिदम्? नैतत् ; अस्तिविवक्षायां मत्वर्थीयेन सिद्धं स्यात्, संसृष्टविवक्षायां पुनर्न सिध्यति, त हि ठक् स्यात्। ठको बाधनार्थत्वे कुतोऽस्यानर्थक्यम्॥
चूर्णए ये संसृष्टास्तेषां चूर्णमस्तीति मत्वर्थीयेनैवेनिना सिद्धम् ? सत्यम् ; तद्रूपविवक्षायां सिद्धम् । संसर्गविवक्षायां तु ठक् प्राप्नोति । अनभिधानं तु दुर्ज्ञानम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
चूर्णैः संसृष्टाश्चूर्णिनोऽपूपाः ॥
चूर्णादिनिः - चूर्णादिनिः ।संसृष्टमित्यर्थे तृतीयान्ता॑दिति शेषः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
चूर्णादिनिः (1761) (ःथ्द्य;निप्रत्ययाधिकरणम्) (सूत्रप्रत्याख्यायकभाष्यम्) अयं योगः शक्योऽवक्तुम्। कथं चूर्णी, चूर्णिनौ, चूर्णिन इति? इनिनैतन्मत्वर्थीयेन सिद्धम्।।