Page loading... Please wait.
4|4|15 - हरत्युत्सङ्गादिभ्यः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|15
SK 1565
हरत्युत्सङ्गादिभ्यः   🔊
सूत्रच्छेदः
हरति क्रियापदम् उत्सङ्गादिभ्यः (पञ्चमीबहुवचनम्)
अनुवृत्तिः
तेन  4|4|2 (तृतीयैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्वहतेष्ठक्  4|4|1 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तेन हरति" (इति) उत्सङ्गादिभ्यः समर्थानाम् प्रथमात् परः ठक् प्रत्ययः
सूत्रार्थः
"हरति" अस्मिन् अर्थे उत्सङ्गादिगणस्य शब्देभ्यः तृतीयासमर्थेभ्यः ठक्-प्रत्ययः भवति ।
उत्सङ्गादिगणे पाठितेभ्यः शब्देभ्यः तृतीयासमर्थेभ्यः "हरति (= अन्यत्र नयति, हरणं करोति)" अस्मिन् अर्थे ठक् प्रत्ययः कर्तव्यः । यथा -

उत्सङ्गेन हरति सः
= उत्सङ्ग + ठक्
→ उत्सङ्ग + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति इक्-आदेशः]
→ औत्सङ्ग + इक [किति च 7|2|118 इति आदिवृद्धिः]
→ औत्सङ्ग् + इक [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ औत्सङ्गिक

उत्सङ्गादिगः अयम् -
1. उत्सङ्ग - उत्सङ्गेन हरति सः औत्सङ्गिकः ।
2. उडुप - उडुपेन हरति सः औडुपिकः ।
3. उत्पत - उत्पतेन हरति सः औत्पतिकः ।
4. पिटक - पिटकेन हरति सः पैटकिकः ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
तेन इत्येव। उत्सङ्गादिभ्यस् तृतियासमर्थेभ्यो हरति इत्येतस्मिन्नर्थे ठक् प्रत्ययो भवति। हरतिर् देशान्तरप्रापणे वर्तते। उत्सङ्गेन हरति औत्सङ्गिकः। औडुपिकः। उत्सङ्ग। उडुप। उत्पत। पिटक। उत्सङ्गादिः।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
हरति उ नयति, उपादते वा ॥
सिद्धान्तकौमुदी
उत्सङ्गेन हरत्यौत्सङ्गिकः ॥
हरत्युत्सङ्गादिभ्यः - हरत्युत्सङ्गादिभ्यः । हरतीत्यर्थे तृतीयान्तेभ्य इत्सङ्गादिभ्यष्ठक् स्यादित्यर्थः ।
हरत्युत्सङ्गादिभ्यः - हरत्युत्सङ्गादिभ्यः । एभ्यस्तृतीयान्तेभ्यष्ठक् स्यादुपादत्ते नयति वेत्यर्थे । उत्सङ्ग , उडुप, उत्थित, पिटक, पिटाक ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.