Page loading... Please wait.
4|4|136 - मतौ च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|136
SK 3482
मतौ च   🔊
सूत्रच्छेदः
मतौ (सप्तम्येकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
संज्ञायाम्  4|4|89 (सप्तम्येकवचनम्) , छन्दसि  4|4|110 (सप्तम्येकवचनम्) , घः  4|4|135 (प्रथमैकवचनम्) , सहस्रेण  4|4|135 (तृतीयैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्घिताद्यत्  4|4|75 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
मतौ सहस्रेण छन्दसि संज्ञायाम् घः
सूत्रार्थः
"सहस्र"शब्दात् मत्वर्थे वेदेषु संज्ञायाः विषये "घ"-प्रत्ययः कृतः दृश्यते ।
"मतुप्" इति कश्चन तद्धितप्रत्ययः । तदस्यास्त्यस्मिन्निति मतुप्‌ 5|2|94 इत्यनेन "तत् अस्य अस्मिन् वा अस्ति" अस्मिन् अर्थे मतुप्-प्रत्ययः विधीयते । अस्मिन् अर्थे "सहस्र"शब्दात् वेदेषु घ-प्रत्ययः कृतः दृश्यते ।

सहस्रम् अस्य अस्मिन् वा विद्यते
= सहस्र + घ
→ सहस्र + इय [आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम् 7|1|2 इति इय्-आदेशः]
→ सहस्र् + इय
→ सहस्रिय ।

ज्ञातव्यम् -
1. मत्वर्थीयप्रकरणे सहस्रशब्दात् तपःसहस्राभ्यां विनीनी 5|2|102 इत्यनेन विहितस्य इनि-प्रत्ययस्य अपवादरूपेण इदम् सूत्रम् विहितम् अस्ति ।
2. यद्यपि वर्तमानसूत्रे "सहस्रेण" इत्यनुवर्तते, तथापि मत्वर्थनिर्देशसामर्थ्यात् अत्र तृतीयासामर्थ्यं न इष्यते ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
मत्वर्थे च सहस्रशब्दात् घः प्रत्ययो भवति। सहस्रम् अस्य विद्यते सहस्रियः। तपःसहस्राभ्यां विनीनी 5|2|102, अण् च 5|2|103 इत्यस्य अपवादः।
शब्दे कार्यासम्भवात् मतुप्शब्देन मत्वर्थो लक्ष्यत इत्याह---`मत्वर्थे` इत्यादि। मत्वर्थे च प्र प्रथमासमर्थादस्त्युपाधिकात् प्रत्ययो विज्ञायत इत्याह-- `सहरुआमस्य विद्यते` इति॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
सहस्रशब्दान्मत्वर्थे घः स्यात् । सहस्रमस्यास्तीति सहस्रियः ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.