Page loading... Please wait.
4|4|105 - सभाया यः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|105
SK 1657
सभाया यः   🔊
सूत्रच्छेदः
सभायाः (पञ्चम्येकवचनम्) , यः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
संज्ञायाम्  4|4|89 (सप्तम्येकवचनम्) , साधुः  4|4|99 (प्रथमैकवचनम्) , तत्र  4|4|99 (अव्ययम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्घिताद्यत्  4|4|75 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तत्र साधुः" (इति) सभायाः संज्ञायाम् यः
सूत्रार्थः
सप्तमीसमर्थात् "सभा"शब्दात् संज्ञायाः विषये "य" प्रत्ययः भवति ।
"साधुः" इत्युक्ते योग्यः, प्रवीणः । सप्तमीसमर्थात् "सभा" शब्दात् "साधुः" अस्मिन् अर्थे संज्ञायाः विषये "य"-प्रत्ययः भवति ।
सभायां साधुः
= सभा + य
→ सभ् + य [यस्येति च 6|4|148 इति आकारलोपः]
→ सभ्य ।
सभायाम् साधुः सभ्यः । सभायाम् भाषणे वर्तने व्यवहारे च यः प्रवीणः, सः सभ्यः पुरुषः ।

ज्ञातव्यम् - वस्तुतः अत्र "यत्" इति औत्सर्गिकः प्रत्ययः अनुवर्तते । परन्तु तं बाधित्वा अस्मिन् सूत्रे "य" प्रत्ययः उक्तः अस्ति । द्वयोः अपि प्रत्यययोः प्रयोगेन समानम् एव रूपम् जायते, परन्तु तयोर्मध्ये स्वरभेदः अस्ति । "यत्"प्रत्ययान्तः "सभ्य"शब्दः यतोऽनावः 6|1|213 इत्यनेन आद्युदात्तः जायते, परन्तु "य"प्रत्ययान्तः "सभ्य"शब्दः आद्युदात्तश्च 3|1|3 इत्यनेन अन्तोदात्तत्वं प्राप्नोति । (आद्युदात्तश्च 3|1|3 इत्यनेन प्रत्ययस्य आदिस्वरः उदात्तः जायते । अतः अत्र अनेन सूत्रेण यकारोत्तरः अकारः उदात्तः भवति । अयम् अकारः "सभ्य" इति सम्पूर्णशब्दस्य अन्तिमस्थाने अस्ति, अतः अत्र "सभ्य"शब्दः अन्तोदात्तत्वं प्राप्नोति) ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
सभाशब्दाद् यः प्रत्ययो भवति तत्र साधुः इत्येतस्मिन् विषये। यतो ऽपवादः। स्वरे विशेषः। सभायां साधुः सभ्यः।
`स्वरे विशेषः` इति। यति सति `यतोऽनावः` 6|1|207 इत्याद्युदात्तं स्यात्, ये तु सति प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्तं स्यात्॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
सभ्यः ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.