Page loading... Please wait.
4|4|103 - गुडादिभ्यष्ठञ्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|4|103
SK 1655
गुडादिभ्यष्ठञ्   🔊
सूत्रच्छेदः
गुड-आदिभ्यः (पञ्चमीबहुवचनम्) , ठञ् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
संज्ञायाम्  4|4|89 (सप्तम्येकवचनम्) , साधुः  4|4|99 (प्रथमैकवचनम्) , तत्र  4|4|99 (अव्ययम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्घिताद्यत्  4|4|75 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तत्र साधुः" (इति) गुडादिभ्यः संज्ञायाम् ठञ्
सूत्रार्थः
"साधुः" अस्मिन् अर्थे गुडादिगणस्य सप्तमीसमर्थेभ्यः शब्देभ्यः संज्ञायाः विषये ठञ्-प्रत्ययः भवति ।
"साधुः" इत्युक्ते योग्यः, प्रवीणः । गुडादिगणस्य सप्तमीसमर्थेभ्यः शब्देभ्यः संज्ञायाः विषये ठञ्-प्रत्ययः भवति ।

गुडादिगणः अयम् - गुड, कुल्माष, सक्तु, अपूप, मांसौदन, इक्षु, वेणु, सङ्ग्राम, सङ्घात, प्रवास, निवास, उपवास ।

उदाहरणानि -
1. गुडे साधुः
= गुड + ठञ्
→ गुड + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति ठक्-इत्यस्य इक-आदेशः]
→ गौड + इक [तद्धितेष्वचामादेः 7|2|117 इति आदिवृद्धिः]
→ गौड् + इक [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ गौडिक
गुडे साधुः सः गौडिकः इक्षुः । यस्मात् उत्तमः गुडः जायते सः गौडिकः इक्षुः ।

2. सक्तौ साधुः साक्तविकः ।
सक्तु + ठञ्
→ सक्तु + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति ठक्-इत्यस्य इक-आदेशः]
→ साक्तु + इक [तद्धितेष्वचामादेः 7|2|117 इति आदिवृद्धिः]
→ साक्तो + इक [ओर्गुणः 6|4|146 इति गुणः]
→ साक्तव् + इक [एचोऽयवायावः 6|1|78 इति अवादेशः]
→ साक्तविक ।

3. अपूपे साधुः आपुपिकः ।
4. इक्षौ साधुः ऐक्षविकः ।
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
गुडाऽदिभ्यः शब्देभ्यः ठञ् प्रत्ययो भवति तत्र साधुः इत्येतस्मिन् विषये। यतो ऽपवादः। गुडे साधुः गौदिकः इक्षुः। कौल्माषिको मुद्गः। साक्तुको यवः। गुड। कुल्माष। सक्तु। अपूप। मांसौदन। इअक्षु। वेणु सङ्ग्राम। सङ्घात। प्रवास। निवास। उपवास। गुडादिः।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
गुडे साधुर्गौडिक इक्षुः । साक्तुका यवाः ॥
गुडादिभ्यष्ठञ् - पथ्यतिथीत्यादि स्पष्टम् ।
गुडादिभ्यष्ठञ् - वसतिरिति ।वसेश्च॑त्यतिप्रत्ययः । स्वस्य पति स्वपतिः=आढ्यः, तस्मिन्साधु स्वापतेयम् । सभाया यः । यति तु तित्स्वरः स्यात्,क्रतुर्भवत्युक्थ्यः॑इति वत् । न चयतोऽनावः॑इत्याद्युदात्तता शङ्क्या ।यदुत्पत्तिवेलायां व्द्यच्कस्य यदन्तस्यादिरुदात्तः॑इति वेदभाष्ये स्थापितत्वात् । पक्षान्तरे तुनमः शष्प्याय च फेन्याय च॑इत्यादिवदाद्युदात्तः स्यात् । एवं च व्याख्यानद्वयस्याप्यावश्यकत्वे लक्ष्यमुरोधेन क्वचित्कचिव्द्याख्येयमिति तत्त्वम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.