Page loading... Please wait.
4|3|53 - तत्र भवः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|3|53
SK 1428
तत्र भवः  
सूत्रच्छेदः
तत्र (अव्ययम्) , भवः (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
कालातिति निवृत्तम्। तत्र इति सप्तमीसमर्थात् ङ्याप्प्रातिपदिकात् भवः इत्येतस्मिन्नर्थे यथाविहितं प्रत्ययो भवति। सत्ता भवत्यर्थो गृह्यते, न जन्म, तत्र जातः 4|3|25 इति गतार्थत्वात्। स्रुघ्ने भवः स्रौघ्नः। माथुरः। राष्ट्रियः। पुनस् तत्रग्रहणं तदस्य इति निवृत्त्यर्थम्।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
कालादिति निवृतमिति । ठ्तत्र जातःऽ इति प्रकृतं तत्रग्रहणं कालाधिकारेण सम्बद्धमिति तदनुवृतौ तस्याप्यनुवृत्तिः स्यादिति पुनरिह तत्रग्रहणं कृतम् ठ्सप्तम्यर्थमात्रं यथा गृह्यएत कालसम्बन्धविशिष्टः सप्तम्यर्थो मा ग्राहिऽ इत्यवमर्थमिति भावः । ननु च प्रकृतं तत्रग्रहणं पूर्वसूत्रे तदिति प्रथमया समर्थविभक्त्या व्यवहितम् ? नेत्याह, शक्यं हि तदन्यत्रापि पठितुम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
स्रुघ्ने भवः स्रौघ्नः ॥ राष्ट्रियः ॥
तत्र भवः - तत्र भवः । कालादिति निवृत्तम् । अस्मिन्नर्थे सप्तम्यन्ताद्यथाविहितं प्रत्ययाः स्युरित्यर्थः । भवनं सत्ता, जननमुत्पत्तिरिति भेदः । रुआऔग्घ्न इति । #औत्सर्गिकोऽण् । राष्ट्रिय इति ।राष्ट्रावारे॑ति घः ।
तत्र भवः - तत्र भवः ।काला॑दिति निवृत्तम् । कालसंबद्धस्यतत्रे॑त्यस्य निवृत्तये पुनस्तत्रग्रहणात् । न च पूर्वसूत्रस्थस्यत॑दित्यस्य ब्यावृत्तये तत्रग्रहणमस्त्विति वाच्यं,तदस्य॑इति सूत्रेस्येत उत्तरत्रापि सुपठत्वात् । यद्यपि भूधातुरुत्पत्तावपि वर्तते, तथापीह सत्तार्थ एव वर्तते,त्र जातः॑इति पृथग्ग्रहणादिति बोध्यम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
स्रुग्घ्ने भवः स्रौग्घ्नः। औत्सः। राष्ट्रियः॥
महाभाष्यम्
तत्र भवः (1623) (तत्र भवार्थाधिकरणम्) (पदकृत्यभाष्यम्) तत्रेति वर्तमाने पुनस्तत्रग्रहणं किमर्थम्? (5474 तत्रग्रहणप्रयोजनवार्तिकम्।। 1 ।।) - तत्रप्रकरणे पुनस्तत्रवचनं कालनिवृत्त्यर्थम् - (भाष्यम्) तत्रप्रकरणे तत्रेति पुनर्वचनं क्रियते कालनिवृत्त्यर्थम्। कालाधिकारो निर्वत्यते।। (वार्तिकार्थोपष्टम्भकभाष्यम्) न हि काको वाश्यत इत्येवाधिकारा निवर्तन्ते, को वाऽभिसम्बन्धो यत्तत्रग्रहणं कालाधिकारं निवर्तयेत्। एषोऽभिसम्बन्धः ‐ कालाभिसम्बद्धं तत्रग्रहणमनुवर्तते, तत्रग्रहणं च तत्रग्रहणस्य निवर्तकं भवति, तस्मिन्निवृत्ते कालाधिकारोऽपि निवर्तते।।