Page loading... Please wait.
4|3|141 - पलाशादिभ्यो वा
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|3|141
SK 1521
पलाशादिभ्यो वा   🔊
सूत्रच्छेदः
पलाश-आदिभ्यः (पञ्चमीबहुवचनम्) , वा (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
पलाशाऽदिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यः वा अञ् प्रत्ययो भवति विकारावयवयोरर्थयोः। पालाशम्। खादिरम्। यवासम्। उभयत्र विभाषेयम्। पलाशखदिरशिंशिपास्पन्दनानाम् अनुदत्तादित्वात् प्राप्ते अन्येषाम् अप्राप्ते। पलाश। खदिर। शिंशिपा। स्पन्दन। करीर। शिरीष। यवास। विकङ्कत। पलाशादिः।
`एतयोः` इति। `किमनेन`इत्यादि चोद्यम्। `ये विशेषप्रत्ययाः` इत्यादि परिहारः। आदिशब्देन `उष्ट्राद्वुञ्` 4|3|155 इत्येवमादयो गृह्रन्ते। यदि ह्रेतयोरिति नोच्येत, ततो य इति उत्तरे विशेषाः प्रत्ययाः अञादयः तैः सह सम्प्रसारणायां परत्वात् त एव स्युः। `एतयोः` इत्युच्यमाने तु विशेषप्रत्ययेष्वपि पक्षे भवन्ति, तेन कपोतमयमित्यादि सिद्धं भवति। अथ क्रियमाणे `एतयोः`इत्येतस्मिन्, कथमवादविषये मयड्? भवति? एतयोरित्यस्य द्वितीयविधानार्थत्वान्मयट्प्रत्ययो विकारावयवयोर्भवति। एकम्-- विधानमेतयोरिति, मयड्भवतीति-- द्वितीयम्। तत्र यद्येतदद्वितीयं विधानं तदा प्रापणार्थम्। तेन यत्रापि विशेषप्रत्ययैर्बाधितो विज्ञायते। तस्माद्वाग्रहणं कत्र्तव्यम्॥
उभयत्रविभाषेयमिति । कथमित्याह---पलाशखदिरेत्यादि । पलाशशब्दो घृतादित्वादन्तोदातः । खदिरशब्दः ठजिरशिशरऽ इत्यादौ किरच्प्रत्ययान्तो निपातितः । शिंशपाशब्दो ठ्द्वितीयं प्रागीषात्ऽ इति वर्तमाने ठ्पान्तादीनां गुर्वादीनाम्ऽ इति मध्योदातः । ठ्स्पदि किञ्चिच्चलनेऽ, ठनुदातेतश्च हलादेःऽ इति युच्, किरतेरीरन्, करीरम्, ठ्कृहृभ्यामीषन्ऽ, शृपृभ्यां किच्चऽ, शिरीषम्, शेषे नित्स्वरेणाद्यौदातावेतौ । विकङ्कतमूलासयवासशब्दाः ठ्ग्रामादीनां चऽ इत्याद्यौदाताः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
पालाशम् । कारीरम् ॥
पलाशादिभ्यो वा - पलाशादिभ्यो वा । "अ" ञिति शेषः । अवयवे चेत्येव पलाशखदिररशिंशपास्यन्दनानामनुदात्तादित्वान्नित्यं प्राप्ते, इतरेषामप्राप्ते विकल्पोऽयम् ।
पलाशादिभ्यो वा - पलाशादिभ्यो वा । उभयत्रविभाषेयम् । पलाशखदिरशिंशपास्यन्दनानामनुदात्तादित्वान्नित्यं प्राप्ते, करीरशिरीषविकङ्कतपूलासयवासशब्दानामप्राप्तेविधानात् । पालाशमिति । पलाशब्दो घृतादित्वादन्तोदात्तः । खदिरशब्दः॒अजिरशिशिरे॑त्यादौ किरच्प्रत्ययान्तो निपातितः । शिंशपाशब्दःअथ द्वितीयं प्रागीषा॑दिति वर्तमानेपान्तानां गुर्वादीना॑मिति मध्योदात्तः ।स्पदि किंचिच्चलने॒॑अनुदात्तेतश्च हलादे॑रिति युच् । कारीरमिति ।किरतेरीरन् । नित्रुओण करीरशब्दोऽयमाद्युदात्तः ।कृतृभ्यामीषन्शृपृभ्यां किच्च॑ । पूर्ववच्छिरीषशब्दोऽप्याद्युदात्तः । विकङ्कतपूलासयवासशब्दाःग्रामादीनां चे॑त्याद्युदात्ताः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.