Page loading... Please wait.
4|3|139 - ओरञ्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|3|139
SK 1519
ओरञ्   🔊
सूत्रच्छेदः
ओः (पञ्चम्येकवचनम्) , अञ् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
उवर्णान्तात् प्रातिपदिकातञ् प्रतयो भवति विकारावयवयोरर्थयोः। अणो ऽपवादः। अनुदात्तादेरन्यदिहोदाहरणम्। दैवदारम्। भाद्रदारवम्।
`उभयत्रविभाषेयम्` इति। प्राप्ते चाप्राप्ते च। तामेवोभयत्रविभाषां स्पष्टीकर्त्तुमाह-- `पलाशखदिर` इत्यादि। पलाशशब्दो धृतादित्वादन्तोदात्तः,खदिरशब्दोऽपि तित्स्वरेण। `इषिमदिमुदिखिदिच्छिदिभिदिमन्दिचन्दितिसिमिहिमुहिमुचिरुचिरुधिबन्धिशुषिभ्यः किरच्` (द।उ।8।26) इत्यनुवत्र्तमाने `अजिरशिशिरशिथिलस्थिरस्फिरस्थविरखदिराःर` (द।उ।8।27) इति किरच्प्रत्ययान्तो निपातितः। शिंशपाशब्दः `पान्तानां गुर्वादीनाम्` (फिट्।3।55) इति मध्योदात्तः। तस्यायमर्थः-- पाशब्दान्तानां गुर्वादीनां द्वितीयमुदात्तं भवतीति। अथख `द्वितीयं प्रागीषात्` (फि।सू।3।50) इत्यत्रानुवत्र्तते, `स्पदि किञ्चिच्चलने` (धातुपाठः-14) अस्मात् `अनुदात्तादेश्च हलादेः` 3|2|149 इति युच्-- स्पन्दनः, चित्स्वरेणान्तोदात्तः। `कृशृगृटिपटि{शौटिभ्यः--द।उ।}शटिभ्य ईरन्` (द।उ।8।72) करीर शब्दो नित्स्वरेणाद्युदात्तः। `कृशृगृकटिपटि{शौटिभ्यः द।उ।}शटिभ्य ईरन्` (द।उ।8।72) करीर शब्दो नित्स्वरेणाद्युदात्तः। `कृह्मभ्यामीषन्` (द।उ।9।9), `शृपृभ्यां {कित् --द।उ।}किच्च` (द।उ।9।10) इति शिरीषशब्दोऽपि नित्स्वरेणाद्युदात्तः। विकङ्गतपूलासयवासाश्च `ग्रामादीनां च` (फि।सू। 2।38) इत्याद्युदात्ताः॥
देवदारु-भद्रदारुशब्दौ ठ्पीतद्रवर्थानाम्ऽ इत्यादिनाद्यौदातौ । पीतद्रुः उ सरलो नवस्पतिः, पीतद्रुरर्थो येषां तेषामादिरुदातो भवतीत्यर्थः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
दैवदारवम् । भाद्रदारवम् ॥
ओरञ् - ओरञ् । उवर्णादढ् स्यादित्यर्थः । प्राण्योषधिवृक्षेभ्योऽवये विकारे च, इतरेभ्यस्तु विकारे । दैवदारवं भाद्रदारवमिति । देवदारोर्भद्रदारोश्चावयवो विकारो वेत्यर्थः ।पीतद्वर्थाना॑मित्याद्युदात्तावेतौ । ततश्चअनुदात्तादेश्चे॑त्यनेन गतार्थता न ।
ओरञ् - ओरञ् । अनुदात्तादेरन्यदिहोदाहरणम् । दैवदारवमिति । देवदारु — भद्रदारुशब्दौमितद्र्वर्थानामि॑त्याद्युदात्तौ ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.