Page loading... Please wait.
4|3|130 - न दण्डमाणवान्तेवासिषु
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|3|130
SK 1510
न दण्डमाणवान्तेवासिषु   🔊
सूत्रच्छेदः
(अव्ययम्) , दण्ड-माणव-अन्तेवासिषु (सप्तमीबहुवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
दण्डप्रधाना मानवाः दण्डमाणवाः, अन्तेवासिनः शिष्याः। तेष्वभिधेयेषु वुञ् प्रत्ययो न भवति। गोत्रग्रहणम् इह अनुवर्तते, तेन वुञ्प्रतिषेधो विज्ञायते। गौकक्षाः दण्डमाणवाः अन्तेवासिनो वा। दाक्षाः। माहकाः।
`दण्डप्रधाना माणवा दण्डमाणवाः` इति। मद्यमपदलोपिसमासं दर्शयति। स पुनर्मयूख्यंसकादित्वाद्वेतिव्यः। मयूरव्यंसकादेराकृतिगणत्वात्। `वुञ्प्रत्ययो न भवति` इति। एतेन वुञोऽयं प्रतिषेध इति दर्शयति। कथं पुनज्र्ञायते वुञोऽयं प्रतिषेध? इत्याह-- `गोत्रग्रहणम्` इत्यादि। इह हि गोत्रग्रहणमनुवत्र्तते `गोत्रचरणाद्वुञ्` 4|3|126 इत्यतः, तेनायमर्थो भवति-- `तस्येदम्` 4|3|120 इत्येतस्मिन्नर्थे यः प्रत्ययो गोत्रात् प्राप्नोति स दण्डमाणवान्तेवासिषु न भवतीति, गोत्रे वुञेव प्राप्नोतीति, अतस्तस्यैवायं प्रतिषेधो विधीयते। गौकक्ष्यशब्दाद्गर्गादियञन्तात् `कण्वादिभ्यो गोत्रे` 4|2|110 इत्यण्, पूर्ववद्यलोपः। `दाक्षाः` इति। दाक्षिप्लाक्षिमाहकिब्यः `इञश्च` 4|2|111 इत्यण्॥
दण्डप्राधाना माणवा इति । अर्थकथनमेतत् समासस्तु कर्मधारयः । सदा दण्डधारणाद्दण्डशब्दो माणवेषु वर्तते ॥
सिद्धान्तकौमुदी
दण्डप्रधाना माणवा दण्डमाणवास्तेषु शिष्येषु च वुञ् न स्यात् । दाक्षा दण्डमाणवाः शिष्या वा ॥
न दण्डमाणवान्तेवासिषु - न दण्ड । दण्डमाणवाश्च अन्तेवासिनश्च तेष्विति द्वन्द्वः । दाक्षा इति । दक्षस्यापत्यं दाक्षिः, तस्येमे दण्डमाणवाः, शिष्या वेत्यर्थे गोत्रत्वलक्षणो वुञ् न भवति, किंत्वौत्सर्गिकोऽणेव ।
न दण्डमाणवान्तेवासिषु - न दण्ड ।॒तस्येदमि॑त्यनुवर्तते । तेषु शिष्यषु चेति ।प्रत्ययार्थविशेषणेष्वि॑ति शेषः । दाक्षा इति ।इञश्चे॑त्यण् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.