Page loading... Please wait.
4|2|35 - महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञ्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|2|35
SK 1238
महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञ्  
सूत्रच्छेदः
महाराज-प्रोष्ठपदात् (पञ्चम्येकवचनम्) , ठञ् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
देवता  4|2|24 (प्रथमैकवचनम्) , अस्य  4|2|24 (षष्ठ्येकवचनम्) , सा  4|2|24 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"सा अस्य देवता" (इति) महाराज-प्रोष्ठपदात् ठञ्
सूत्रार्थः
"सा अस्य देवता" अस्मिन् अर्थे "महाराज" शब्दात् तथा "प्रोष्ठपद" शब्दात् ठञ् प्रत्ययः भवति ।
सा अस्य देवता 4|2|24 अस्मिन् अर्थे "महाराज"शब्दात् तथा "प्रोष्ठपद"शब्दात् ठञ्-प्रत्यय भवति । यथा -

1. महाराजः अस्य देवता सः
= महाराज + ठञ्
→ महाराज + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति इक्-आदेशः]
→ माहाराज + इक [किति च 7|2|118 इति आदिवृद्धिः]
→ माहाराज् + इक [यस्येति च 6|4|148 इति कारलोपः]
→ माहाराजिक

2. प्रोष्ठपदः (भाद्रपदमासस्य अन्यत् नाम) अस्य देवता सः
= प्रोष्ठपद + ठञ्
→ प्रोष्ठपद + इक [ठस्येकः 7|3|50 इति इक्-आदेशः]
→ प्रौष्ठपद + इक [किति च 7|2|118 इति आदिवृद्धिः]
→ प्रौष्ठपद् + इक [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ प्रौष्ठपदिक
One-line meaning in English
The words "महाराज" and "प्रोष्ठपद" get the प्रत्यय ठञ् in the meaning of "सा अस्य देवता".
काशिकावृत्तिः
महाराजशब्दात् प्रोष्ठपदशब्दाच् च ठञ् प्रययो भवति सा ऽस्य देवता इत्यस्मिन् विषये। महाराजो देवता अस्य माहाराजिकम्। प्रौष्ठपदिकम्। ठञ्प्रकरणे तदस्मिन् वर्तत इति नवयज्ञादिभ्य उपसङ्ख्यानम्। नवयज्ञो ऽस्मिन् वर्तते नावयज्ञिकः कालः। पाकयज्ञैकः। पूर्णमासादण्। पूर्णमासो ऽस्यां वर्तते पौर्णमासी तिथिः।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
महाराजो वैश्रवणः, प्रोष्ठपदशब्दात्पूर्वेण नक्षत्राणि प्राप्ते वचनम्, नवयज्ञ आग्रयणम् । पूर्णमासादणिति । अस्मिन्वर्तत इत्येव । पौर्णमासीति । पूर्णो मासोऽस्या तिथौ वर्तत इति विग्रहः, एषेव च व्युत्पत्तिः ठ्सास्मिन्पौर्णमासीऽ इत्यत्रापि दर्शिता ॥
सिद्धान्तकौमुदी
माहाराजिकम् । प्रौष्ठपदिकम् ॥
महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञ् - महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञ् । माहाराजिकमिति । महाराजो वैश्रवणः, स देवता अस्येति विग्रहः । प्रौष्ठपदिकमिति । प्रोष्ठपदो देवता अस्येति विग्रहः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञ्ञ् (1458) (ठञ्ञोऽधिकरणम्) (5350 सिद्धान्तवार्तिकम्।। 1 ।।) - ठञ्ञ्प्रकरणे तदस्मिन् वर्तत इति नवयज्ञादिभ्य उपसंख्यानम् - (भाष्यम्) ठञ्ञ्प्रकरणे तदस्मिन् वर्तत इति नवयज्ञादिभ्य उपसंख्यानं कर्तव्यम्। नवयज्ञो वर्ततेऽस्मिन् काले ‐ नावयज्ञिकः, पाकयज्ञिकः।। (5351 सिद्धान्तवार्तिकम्।। 2 ।।) - पूर्णमासादण् - (भाष्यम्) पूर्णमासादण्वक्तव्यः। पूर्णमासो वर्ततेऽस्मिन् काले ‐ पौर्णमासी तिथिः।।