Page loading... Please wait.
4|2|30 - सोमाट्ट्यण्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|2|30
SK 1232
सोमाट्ट्यण्  
सूत्रच्छेदः
सोमात् (पञ्चम्येकवचनम्) , ट्यण् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
देवता  4|2|24 (प्रथमैकवचनम्) , अस्य  4|2|24 (षष्ठ्येकवचनम्) , सा  4|2|24 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"सा अस्य देवता" (इति) सोमात् ट्यण्
सूत्रार्थः
"सा अस्य देवता" अस्मिन् अर्थे सोम-शब्दात् ट्यण्-प्रत्ययः भवति ।
सा अस्य देवता 4|2|24 इत्यस्मिन् अर्थे "सोम" शब्दात् ट्यण् प्रत्ययः भवति । यथा - सोमः अस्य देवता सः सौम्यः मन्त्रः । सोमः अस्य देवता तत् सौम्यं हविः ।

"ट्यण्" इत्यतस्य टित्वात् स्त्रीत्वं द्योतयितुम् टिड्ढाण... 4|1|15 इति ङीप्-प्रत्ययः विधीयते । यथा - सोमः अस्य देवता सा ऋक् = सौमी ऋक् । प्रक्रिया इयम् -

सोम + ट्यण् + ङीप् [सोमाट्ट्यण् 4|2|30 इति ट्यण्, स्त्रीत्वे टिड्ढाण... 4|1|15 इति ङीप्]
→ सोम + य + ई [इत्संज्ञालोपः]
→ सौम + य + ई [तद्धितेष्वचामादेः 7|2|117 इति आदिवृद्धिः]
→ सौम् + य + ई [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ सौम + य् + ई [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ सौम् + ई [हलस्तद्धितस्य 6|4|150 इति उपधा-यकारलोपः । अत्र यस्येति च 6|4|148 इत्यनेन निर्दिष्टम् आभीयकार्यम् हलस्तद्धितस्य 6|4|150 इत्यस्य कृते असिद्धम् अस्ति, अतः हलस्तद्धितस्य 6|4|150 इत्यस्य कृते यकारः उपधायाम् एव वर्तते । तस्य अनेन सूत्रेण लोपः क्रियते]
→ सौमी
One-line meaning in English
The word सोम gets the प्रत्यय "ट्यण्" in the meaning of "सा अस्य देवता".
काशिकावृत्तिः
सोमशब्दात् ट्यण् प्रत्ययो भवति सा ऽस्य देवता इत्यस्मिन् विषये। अणो ऽपवादः। णकारो वृद्ध्यर्थः। टकारो ङीबर्थः। सोमो देवता अस्य सौम्यं हविः। सौम्यं सूक्तम्। सौम्यी ऋक्।
`सौमी` इति। `हलस्तद्धितस्य` 6|4|150 इति यलोपः॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
सिद्धान्तकौमुदी
सौम्यम् । टित्वान्ङीप् । सौमी ऋक् ॥
सोमाट्ट्यण् - सोमाट्टण् । सौम्यमिति । सोमो देवता अस्येति विग्रहः । टित्त्वस्य प्रयोजनमाह — टित्त्वान्ङीबिति । सौमीति । सोमो देवता अस्या ऋच इति विग्रहः ।ङीपिहलस्तद्धितस्ये॑ति यलोपः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
सौम्यम्॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.