॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
4|2|29
SK 1231
4|2|29
महेन्द्राद्घाणौ च  
SK 1231
सूत्रच्छेद:
महेन्द्रात् - पञ्चम्येकवचनम् , घ-अणौ - प्रथमाद्विवचनम् , च - अव्ययम्
अनुवृत्ति:
छ  [4|2|28] (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः) - प्रथमैकवचनम् , सा  [4|2|24] - प्रथमैकवचनम् , अस्य  [4|2|24] - षष्ठ्येकवचनम् , देवता  [4|2|24] - प्रथमैकवचनम्
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , ङ्याप्प्रातिपदिकात्  [4|1|1] , तद्धिता:  [4|1|76] , प्राग्दीव्यतोऽण्  [4|1|83] , समर्थानां प्रथमाद्वा  [4|1|82]
सम्पूर्णसूत्रम्
"सा अस्य देवता" (इति) महेन्द्रात् घ-अणौ, छ च
सूत्रार्थ:
महेन्द्र-शब्दात् "सा अस्य देवता" अस्मिन् अर्थे घ-प्रत्ययः, छ-प्रत्ययः, अण्-प्रत्ययः च भवन्ति ।
सा अस्य देवता 4|2|24 अस्मिन् अर्थे महेन्द्र-शब्दात् घ-प्रत्ययः, छ-प्रत्ययः, तथा अण्-प्रत्ययः विधीयन्ते ।

1) महेन्द्रः अस्य देवता
= महेन्द्र + घ
→ महेन्द्र + इय [आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम् 7|1|2 इति इय्-आदेशः]
→ महेन्द्र् + इय [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ महेन्द्रिय

2) महेन्द्र अस्य देवता
= महेन्द्र + छ
→ महेन्द्र + ईय [आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम् 7|1|2 इति इय्-आदेशः]
→ महेन्द्र् + ईय [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ महेन्द्रीय

3) महेन्द्र अस्य देवता
= महेन्द्र + अण्
→ माहेन्द्र + अ [तद्धितेष्वचामादेः 7|2|117 इति आदिवृद्धिः]
→ माहेन्द्र् + अ [यस्येति च 6|4|148 इति अकारलोपः]
→ माहेन्द्र ।

अनेन प्रकारेण "महेन्द्रिय" , "महेन्द्रीय", तथा "माहेन्द्र" एते शब्दाः सिद्ध्यन्ति ।
One-line meaning in English
The word "महेन्द्र" gets the प्रत्ययाः घ, छ, and अण् in the meaning of "सा अस्य देवता".
काशिकावृत्तिः
महेन्द्रशब्दात् घाणौ प्रत्ययौ भवतः, चकाराच् छश्च, सा ऽस्य देवता इत्यस्मिन् विषये। महेन्द्रो देवता अस्य महेन्द्रियम् हविः, माहेन्द्रम्, महेन्द्रीयम्।
अथ `महेन्द्रादण् च` इत्येव कस्मान्नोक्तम्? चकाराद्घच्छौ भविष्यतः, एवमुच्यमाने द्वेष्यमपि विज्ञायते--अनन्तरं छ एव चकारेणात्र कृष्यत इति। तस्मात् तथा मा विज्ञायीति घग्रहणम्॥
सौमीति । टित्वान्ङीप्, ठ्हलस्तद्धितस्यऽ इति यलोपः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
चाच्छः । महेन्द्रियं हविः । माहेन्द्रिम् । महेन्द्रीयम् ॥
महेन्द्राद्घाणौ च - महेन्द्राद्धाणौ च । महेन्द्रियमिति । महेन्द्रो देवता अस्येति विग्रहः घस्य इयादेशः माहेन्द्रमिति । अणि रूपम् । महेन्द्रीयमिति । छस्य ईयादेशः ।
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!