॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
4|2|19
SK 1220
4|2|19
उदश्वितोऽन्यतरस्याम्  
SK 1220
सूत्रच्छेद:
उदश्वितः - पञ्चम्येकवचनम् , अन्यतरस्याम् - सप्तम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
ठक्  [4|2|18] - प्रथमैकवचनम् , संस्कृतम्  [4|2|16] - प्रथमैकवचनम् , भक्षाः  [4|2|16] - प्रथमाबहुवचनम् , तत्र  [4|2|14] - अव्ययम्
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , ङ्याप्प्रातिपदिकात्  [4|1|1] , तद्धिता:  [4|1|76] , प्राग्दीव्यतोऽण्  [4|1|83] , समर्थानां प्रथमाद्वा  [4|1|82]
सम्पूर्णसूत्रम्
"तत्र संस्कृतम् भक्षाः" (इति) उदश्वितः ठक्, अण् अन्यतरस्याम्
सूत्रार्थ:
"संस्कृतम् भक्षाः" अस्मिन् अर्थे "उदश्वित्" शब्दात् "ठक्" तथा "अण्" प्रत्ययौ भवतः ।
संस्कृतं भक्षाः 4|2|16 इत्यस्मिन् अर्थे "उदश्वित्" ( = तक्रम्) शब्दात् विकल्पेन ठक् प्रत्ययः भवति । पक्षे औत्सर्गिकः अण् प्रत्ययः अपि विधीयते । यथा -

1. उदश्विति संस्कृतम्
= उदश्वित् + ठक्
→ उदश्वित् + क [इसुसुक्तान्तात् कः 7|3|51 इति ठकारस्य ककारः]
→ औदश्वित् + क [किति च 7|2|118 इति आदिवृद्धिः]
→ औदश्वित्क

2. उदश्विति संस्कृतम्
उदश्वित् + अण्
→ औदश्वित् + अ [तद्धितेष्वचामादेः 7|2|117 इति आदिवृद्धिः]
→ औदश्वित
One-line meaning in English
The word उदश्वित् gets the प्रत्यय ठक् optionally the meaning of संस्कृतं भक्षाः.
काशिकावृत्तिः
उदश्विच्छब्दात् सप्तमीसमर्थात् संस्कृतं भक्षाः इत् येतस्मिन्नर्थे अन्यतरस्यां ठक् प्रत्ययो भवति, पक्षे यथाप्राप्तमण् भवति। औदश्वित्कम्, औदश्वितम्।
`{ओदस्वित्यम् इति मु।पाठः} औदइआत्कम्` इति। `इसुसुक्तान्तात् कः` 7|3|51
औदश्वित्क इति । ठिसुसुक्तान्तात्कःऽ ॥
सिद्धान्तकौमुदी
ठक् स्यात्पक्षेऽण् ॥
उदश्वितोऽन्यतरस्याम् - उदइआतो । ठक्स्यादिति । शेषपूरणमिदम् । उक्तविषये उदइआच्छब्दाट्ठग्वा स्यादित्यर्थः ।
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!