Page loading... Please wait.
4|1|47 - भुवश्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|1|47
SK 3447
भुवश्च  
सूत्रच्छेदः
भुवः (पञ्चम्येकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 स्त्रियाम्  4|1|3 अनुपसर्जनात्  4|1|14
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
छन्दसि विषये स्त्रियां भुवो नित्यं ङीष् प्रत्ययो भवति। विभ्वी च। प्रभ्वी च। संभ्वी च। इह कस्मान् न भवति, स्वयम्भूः? उतः इति तपरकरणम् अनुवर्तते। ह्रस्वादेव इयं पञ्चमी। भुवः इति सौत्रो निर्देशः।
`प्रभ्वी` इत्यादि। `भुवः संज्ञान्तरयोः` 3|2|179 इत्यतः `भुवः` इत्यनुवत्र्तमाने `विप्रंशभ्यो ड्वसंज्ञायाम्` 3|2|180 इतिप्रत्ययः, तदन्तान्ङीष्। `स्वयम्भूः` इति। भवतेः क्विबन्तस्य रूपम्। ननु च `भुवः` इति भूशब्दाद्दीर्घादियं पञ्चमी, , ततश्च दीर्घादेव प्रत्ययेन भवितव्यम्, न ह्यस्वादित्यत आह-- `ह्यस्वादेवेयं पञ्चमी ` इति। तर्हि `भुवः`इति निर्देशो नोपपद्यते, `घेर्ङिति` 7|3|111 इति गुणे कृते `भोः` इति निर्देशेन भवितव्यम्? इत्यत आह-- `सौत्रो निर्देशः`इति। छन्दसि वर्णव्यत्यय उक्तः। तेन तस्य गुणेऽकृत उवङादेशः कृत इति दर्शयति॥
विभ्वी, प्रभ्वीति । ठ्विप्रसंभ्यो ड्वसंज्ञायाम्ऽ इति डुप्रत्ययान्ताद् ङीष् । स्वयंभूरिति । भवतेः क्विप् । ह्रस्वादेवेयमिति । यद्येवं ठ्घेर्ङितिऽ इति गुणे कृते ठ्भोःऽ इति निर्देशः प्राप्नोति तत्राह---सौत्रोऽयं निर्देश इति । गुणस्यैव कृतस्य छान्दस उवङदेश इत्यर्थः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
ङीष् स्यात् छन्दसि । विभ्वी । प्रभ्वी । विप्रसंभ्य (कौमुदी-3160) इति डुप्रत्ययान्तं सूत्रेऽनुक्रियते । उत इत्यनुवृत्तेः । उवङादेशस्तु सौत्रः ॥ ।मुद्गलाच्छन्दसि लिच्च (वार्तिकम्) ॥ ङीषो लित्त्वामानुक् चागमः । लित्स्वरः । रथीरभून्मुद्गलानी (र॒थीर॑भून्मुद्ग॒लानी॑) ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.