॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
4|1|16
SK 471
4|1|16
यञश्च  
SK 471
सूत्रच्छेद:
यञः - पञ्चम्येकवचनम् , च - अव्ययम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , ङ्याप्प्रातिपदिकात्  [4|1|1] , स्त्रियाम्  [4|1|3] , अनुपसर्जनात्  [4|1|14]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
ङीपित्येव। यञन्ताच् च प्रातिपदिकात् स्त्रियां ङीप् प्रत्ययो भवति। गार्गी। वात्सी। अपत्यग्रहणं कर्तव्यम्। इह मा भूत्, द्वीपादनुसमुद्रं यञ् 4|3|10 द्वैप्या। योगविभागः उत्तरार्थः।
`गार्गी। वात्सी` इति। गर्गवत्सशब्दाभ्यां स्त्रियामपत्ये `गर्गादिभ्यो यञ्` 4|1|105 इति यञ्, ङीप्, `यस्येति च` 6|4|148 इत्यकारस्य लोपः, `हलस्तद्धितस्य` 6|4|150 इति यकारस्य च।`अपत्यग्रहणं कत्र्तव्यम्` इति। अपत्यं गृह्रते येन तदपत्यग्रहमम्। व्याख्यानमेतदुक्तं भवति-- तथा व्याख्यानं कत्र्तव्यं यथा यञो विशेषणमपत्यं गृह्रेत्। तत्रेदं व्याख्यानम्-- उत्तरसूत्रे विकल्पार्थं प्राचामिति वचनमनेनापि योगेन सम्बध्यते,व्यवस्थितविभाषा च सा विज्ञायते, तेनापत्येऽर्थे यो यञ् विहितस्तदन्तान्नित्यं भवति, यस्तु द्वीपशब्दाज्जातादावर्थे विहितदन्तान्न भवतीति। अथ योगविभागः किमर्थः? न पूर्वसूत्र एव अञ्ग्रहणं क्रियेतेत्यत आह-- `योगविभाग उत्तरार्थः` इति। उत्तरसूत्रे यञन्तादेव ष्फो यथा स्यात्, टिदादिभ्यो माभूदिति॥
आपत्यग्रहणमिति । अपत्ये भव आपत्यः, यञ्, आपत्यादिति सूत्रं कर्तव्यमित्यर्थः । द्वैप्येति । भवादावर्थे यञ् । योगविभाग उतरार्थ इति । उतरत्र यञ एवानुवृत्तिर्यथा स्यात्, टिदादीनां मा भूदिति ॥
सिद्धान्तकौमुदी
यञन्तात्स्त्रियां ङीप्स्यात् । आकारलोपे कृते ॥
यञश्च - यञश्च । यञ इति प्रत्ययत्वात्तदन्तग्रहणम् । "ऋन्नेभ्यः" इत्यतो ङीबित्यनुवर्तते । स्त्रियामित्यधिकृतम् । तदाह — यञन्तादिति । यद्यपिटिड्ढाणञि॑ति पूर्वसूत्र एव यञ्ग्रहणं कर्तुमुचितं "तथापि ष्फ तद्धितः" इत्युत्तरसूत्रे यञ एवानुवृत्तये पृथक् सूत्रमिति भावः । अकारलोपे कृते इति । गार्गीत्युदाहरणं वक्ष्यति । गर्गस्यापत्यं स्त्री इत्यर्थेगर्गादिभ्यो यञि॑ति यञ्, आदिवृद्धिः,यस्येति चे॑ति गकारादकारस्य लोपः । गाग्र्यशब्दान्भीपिहलस्तद्धितस्ये॑ति यकारलोपात्परत्वात्यस्येति चे॑ति यकारादकारस्य लोपे कृते सति प्रक्रिया वक्ष्यत इत्यर्थः ।
यञश्च - यञश्च । योगविभाग उत्तरार्थः ।प्राचां ष्फ तद्धितः॑इत्यत्र यञ एवानुवृत्तिर्यथा स्यात् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
यञन्तात् स्त्रियां ङीप्स्यात्। अकारलोपे कृते -।
महाभाष्यम्
यञ्ञश्च (1290) (ङीबधिकरणम्) (5146 आक्षेपवार्तिकम् ।। 1 ।।) - आपत्यग्रहणं द्वीपाद्यञ्ञः प्रतिषेधार्थम् - (भाष्यम्) आपत्यग्रहणं कर्तव्यम्, द्वीपाद्यञ्ञः प्रतिषेधार्थम्। इह मा भूत् ‐ द्वैप्येति। तत्तर्हि वक्तव्यम्।। (समाधानभाष्यम्) न वक्तव्यम्। नैवं विज्ञायते ‐ कञ्ञ्व्करपो यञ्ञश्चेति। कथं तर्हि? कञ्ञ्व्करपोऽयञ्ञश्चेति।।