Page loading... Please wait.
4|1|159 - पुत्रान्तादन्यतरस्याम्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
4|1|159
SK 1183
पुत्रान्तादन्यतरस्याम्  
सूत्रच्छेदः
पुत्र-अन्तात् (पञ्चम्येकवचनम्) , अन्यतरस्याम् (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
अपत्यम्  4|1|92 (प्रथमैकवचनम्) , तस्य  4|1|92 (षष्ठ्येकवचनम्) , उदीचाम्  4|1|157 (षष्ठीबहुवचनम्) , वृद्धात्  4|1|157 (पञ्चम्येकवचनम्) , कुक्  4|1|158 (प्रथमैकवचनम्)
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 ङ्याप्प्रातिपदिकात्  4|1|1 तद्धिताः  4|1|76 प्राग्दीव्यतोऽण्  4|1|83 समर्थानां प्रथमाद्वा  4|1|82
सम्पूर्णसूत्रम्
"तस्य अपत्यम्" (इति) वृद्धात् पुत्रान्तात् उदीचाम् कुक् अन्यतरस्याम्
सूत्रार्थः
यस्य वृद्धसंज्ञकस्य शब्दस्य अन्ते "पुत्र" इति वर्तते, तस्मात् "तस्य अपत्यम्" अस्मिन् अर्थे उदीचाम् आचार्याणां मतेन (फिञ्-प्रत्यये कृते) कुक्-आगमः अपि विकल्पेन भवति ।
Additional description will be added soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
उदीचां वृद्धातिति वर्तते। पुत्रान्तम् अगोत्रम् इति पूर्वेण एव प्रत्यय्ः सिद्धः, तस्मिन्ननेन कुगागमो ऽन्यतरस्यां विधीयते। पुत्रान्तात् प्रातिप्दिकात् यः फिञ् प्रत्यय्ः, तस्मिन् परभूते ऽन्यतरस्यां कुगागमो भवति पुत्रान्तस्य। तेन त्रैरूप्यं सम्पद्यते। गार्गीपुत्रकायणिः, गार्गीपुत्रायणीः, गार्गीपुत्रिः। वात्सीपुत्रकाय्णिः, वात्सीपुत्रायणिः, वात्सीपुत्रिः।
`तेन` इत्यादि। वचनात् पूर्वसूत्रेणैवोदीचां मतेन यः पक्षे फिञ् विहितस्तस्मिन्ननेनान्यतरस्यां कुगागमोऽपि विधीयते।तेन त्रीणि रूपाणि भवन्ति॥
पूर्वेणाइव प्रत्ययः सिद्ध इति । तेनासाविह विधीयते । कथं तर्हि पञ्चम्या निर्देश इत्याह---पुत्रान्तादित्यादि ॥
सिद्धान्तकौमुदी
अस्माद्वा फिञ् सिद्धस्तस्मिन्परे पुत्रान्तस्य वा कुग्विधीयते । गार्गीपुत्रकायणिः- गार्गीपुत्रायणिः । गार्गीपुत्रिः ॥
पुत्रान्तादन्यतरस्याम् - पुत्रान्तादन्यतरस्यां । स्पष्टम् ।
पुत्रान्तादन्यतरस्याम् - पुत्रान्तात् ।उदीचां वृद्धा॑दित्यनुवर्तत इत्याशयेनाह वा फिञ्सिद्ध इति । तेनैव सुत्रेण फिञि सिद्धे अनेन कुगेव वा विधीयत इति भावः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.